Yüksekte Çalışanların Muayenesi: Kriterler ve Sık Sorulan Sorular
İşyeri hekimleri için klinik rehber niteliğinde hazırlanmıştır.
Giriş
Yüksekte çalışmak, iş kazaları ve meslek hastalıkları açısından önemli bir risk faktörüdür. Bu nedenle, yüksekte çalışanların işe giriş ve periyodik muayeneleri, hem işçinin sağlığını korumak hem de iş kazalarını önlemek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu rehber, işyeri hekimlerine yönelik olarak, yüksekte çalışacak işçilerin muayenelerinde dikkat edilmesi gereken kriterleri ve sıkça karşılaşılan soruları detaylandırmaktadır.
Yüksekte Çalışma ve Muayene Kriterleri
Yüksekte çalışma, genellikle 3 metreden daha yüksekte yapılan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan işleri ifade eder. Ancak, bu tanım ülkelere ve ulusal mevzuatlara göre farklılık gösterebilir. İşyeri hekimleri, yüksekte çalışacak işçilerin:
- Genel Sağlık Muayenesi: Yapı işleri, inşaat, iskele montajı, kule, köprü, tünel gibi işlerde çalışanların genel sağlık durumları değerlendirilmelidir.
- Fiziksel Muayene: Denge, koordinasyon, kas-iskelet sistemi muayeneleri, vertigo, akrofobi gibi durumlar özellikle sorgulanmalıdır.
- Psikolojik Muayene: Yüksekte çalışmaya uygunluk, dikkat dağınıklığı, kaygı düzeyleri gibi psikolojik faktörler değerlendirilmelidir.
- Göz Muayenesi: Görme keskinliği, görme alanı, renkli görme, derinlik hissi ve gece görme yeteneği gibi kriterler önemlidir.
- Kardiyovasküler Muayene: Kan basıncı, EKG, efor testleri gibi kardiyak değerlendirmeler yapılmalıdır.
- Solunum Fonksiyon Testleri: Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testleri, toz maruziyeti olan çalışanlarda özellikle önemlidir.
Mesleki Riskler ve Maruziyet Sınır Değerleri
Yüksekte çalışmada karşılaşılan başlıca riskler arasında düşme, yapı malzemelerinin etkileri, çevresel faktörler (hava koşulları, rüzgar vb.) ve kullanılan ekipmanların (emniyet kemeri, iskele vb.) doğru kullanımı yer alır. Bu risklere yönelik maruziyet sınır değerleri ve işyeri özelinde alınması gereken önlemler aşağıda özetlenmiştir:
| Tehlike Kaynağı | Biyolojik Parametre | Referans Değeri | İzin Verilen Maksimum Konsantrasyon | Notlar |
|---|---|---|---|---|
| Yüksekte Çalışma | Denge ve Koordinasyon | (Testler: Romberg, Parmak-Burun Testi, Diz-Topuk Testi) | Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı | İyi Uygulama Düzeyleri |
| Düşme Riski | – | – | – | – |
| Yapı Malzemeleri Etkileri | – | – | – | – |
| Çevresel Faktörler | – | – | – | – |
| Ekipman Kullanımı | – | – | – | – |
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Yüksekte çalışacak bir işçide hangi ek muayeneler yapılmalıdır?
İşe giriş muayenesi dışında, çalışma ortamındaki risklere göre gerekli görülen ek ve tamamlayıcı muayeneler (EKG, akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi, odyometri, biyolojik izlem vb.) yapılmalıdır.
2. Yüksekte çalışacak kişilerde hangi sağlık sorunları daha sık görülür?
Yüksekte çalışacak kişilerde en sık görülen sağlık sorunları arasında düşme, kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları (bel fıtığı, disk kayması, karpal tünel sendromu), titreşimle ilişkili hastalıklar (beyaz parmak hastalığı), soğuk stresi, sıcak stresi, gürültüye bağlı işitme kaybı, kimyasal maddelere maruziyet ve göz sağlığı sorunları yer alır.
3. Yüksekte çalışmada dikkat edilmesi gereken temel güvenlik önlemleri nelerdir?
Yüksekte çalışmada en önemli güvenlik önlemi, düşme riskini ortadan kaldırmak veya minimize etmektir. Bunun için; düşme engelleri, emniyet kemerleri, ankraj noktaları, çalışma platformları, korkuluklar ve diğer güvenlik ekipmanlarının doğru kullanımı ve bakımı sağlanmalıdır. Ayrıca, çalışma ortamının havalandırması, aydınlatması ve sıcaklık koşulları da önemlidir.
4. Yüksekte çalışacaklarda akrofobi (yükseklik korkusu) muayenesi nasıl yapılmalıdır?
Akrofobi muayenesi, kişinin yüksekle ilgili korkularını ve bu korkunun iş performansına etkisini değerlendirmek için yapılır. Psikiyatrik değerlendirme veya anksiyete ölçekleri kullanılabilir. Kişinin geçmişte yaşadığı travmalar veya fobiler de sorgulanmalıdır.
5. Yüksekte çalışacaklarda görme muayenesi için hangi testler kullanılır?
Yakın ve uzak görme testleri (Snellen E tablosu,Jaeger tablosu), görme alanı muayenesi, renkli görme testleri (Ishihara), kontrast duyarlılık testleri ve karanlıkta görme testleri kullanılabilir.
Kaynaklar
- Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine, Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine.
- Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü, R.G: 12 Eylül 1974-15004.
- Kaya, A. (2008). Yüksekte Çalışma Sunumu. Yıldız Teknik Üniversitesi.