İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu: Doldurma Rehberi

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu: Doldurma Rehberi

Değerli Meslektaşlarım,

Bu rehber, iş kazası ve meslek hastalığı bildirim süreçlerini kolaylaştırmak ve doğru bilgi akışını sağlamak amacıyla, işyeri hekimlerine yönelik olarak hazırlanmıştır. İş kazası ve meslek hastalığı bildirim formunun doğru ve eksiksiz doldurulması, hem çalışanların haklarının korunması hem de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) süreçlerinin etkin yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu rehber, güncel mevzuat, bilimsel literatür ve uluslararası kılavuzlar temel alınarak hazırlanmıştır.

1. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Süreci ve SGK Yükümlülükleri

Türkiye’de iş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri, 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenmiştir. İşverenler, iş kazalarını derhal, meslek hastalıklarını ise öğrendikleri tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdürler. Bu bildirimler, “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” aracılığıyla yapılır.

1.1. İş Kazası Bildirimi

WHO’nun Tanımı: “Önceden planlanmamış, çoğu kişisel yaralanmalara, makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan bir olaydır.”

ILO’nun Tanımı: “Önceden planlanmamış, bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan, etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar.”

Türkiye Mevzuatına Göre İş Kazası Tanımı: Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı olarak çalışırken veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.

İş Kazası Bildirim Süreleri ve Yükümlülükler:

• İş Kazası: İşverenin, kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmesi zorunludur.
• Meslek Hastalığı: Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi zorunludur.

Bildirim Yöntemi: İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu (EK-1) kullanılmalıdır.

1.2. Meslek Hastalığı Bildirimi

Tanım: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir.

Meslek Hastalıkları Listesi: Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların işten ayrıldıktan ne kadar süre sonra meydana çıktığında mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesi ile belirlenir.

Bildirim Yükümlülüğü: Meslek hastalığı tanısı konulduğunda veya şüphesi oluştuğunda, işverenler, bu durumu SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim süresi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günüdür.

2. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin temel görevlerinden biri, işyerini tanımak, çalışma ortamını ve koşullarını değerlendirmek ve risk değerlendirmesi (RD) yapmaktır. Bu süreçte:

2.1. İşyerini Tanıma ve Durum Saptaması

• İş akış şeması üzerinde psikososyal, ergonomik, biyolojik, kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını belirlemek.
• Riskli noktaları ve risk faktörlerini saptamak.
• Bu risklere maruz kalan çalışanları belirlemek.
• İşyerinin genel hijyen koşullarını (temizlik, içme suyu, yemek alanları, soyunma odaları vb.) saptamak.
• Çalışma ilişkilerini (kişisel, toplu, sendikal) gözlemlemek.

2.2. Risk Değerlendirmesi (RD)

RD, işyerinde insanlara neyin, ne kadar zarar verebileceğine yönelik yapılan dikkatli bir incelemedir. Bu inceleme sonucunda gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı veya ek önlemlere gerek olup olmadığı belirlenir. RD sürecinin adımları şunlardır:

• Tehlikelerin belirlenmesi.
• Kimlerin nasıl zarar göreceğinin saptanması.
• Risklerin analizi.
• Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması.
• RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi.

2.3. Koruyucu Önlemler

Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen risklere yönelik olarak aşağıdaki önlemler alınır:

• Mühendislik Kontrolleri: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya azaltılması esastır. (Örn: Havalandırma, makine tasarımı, gürültü kontrolü vb.)
• İdari Kontroller: Çalışma yöntemlerinin değiştirilmesi, iş rotasyonu, dinlenme sürelerinin ayarlanması, eğitim vb.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Diğer önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır. KKD seçimi, kullanımı, bakımı ve depolanması konusunda eğitim verilmelidir.

3. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu Doldurma Esasları

Bildirim Süreleri:

• İş Kazası: Kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir.
• Meslek Hastalığı: Hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirilmelidir.

Formun Doldurulması:

• Formun tüm bölümleri eksiksiz ve doğru bilgilerle doldurulmalıdır.
• Kazanın oluş şekli, yeri, zamanı, nedenleri ve yapılan iş detaylı olarak belirtilmelidir.
• Meslek hastalığı şüphesinde veya tanısında, hastalığın niteliği, maruziyet etkeni ve klinik bulgular detaylıca açıklanmalıdır.
• Gerekli görülen ek tetkikler ve laboratuvar sonuçları forma eklenmelidir.
• Form, ilgili sağlık kuruluşuna sevk edildiğinde veya SGK’ya gönderildiğinde mutlaka ekleriyle birlikte gönderilmelidir.

4. SGK Süreci ve Yükümlülükler

SGK Bildirimi: İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yapılmaktadır. Bildirimler, ilgili mevzuatta belirtilen süreler içinde yapılmalıdır.

Yükümlülükler: İşverenlerin iş kazalarını ve meslek hastalıklarını bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde idari ve hukuki yaptırımlar söz konusu olabilir.

5. İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi

İşyeri hekiminin en önemli görevlerinden biri, işyerini ziyaret ederek çalışma ortamını, kullanılan maddeleri, makineleri, süreçleri ve çalışanların maruz kaldığı riskleri değerlendirmektir. Bu değerlendirme sonucunda riskler belirlenir ve bu risklere yönelik koruyucu ve önleyici tedbirler planlanır.

6. Koruyucu Önlemler

Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen tehlikelere yönelik olarak alınacak önlemler:

• Mühendislik Kontrolleri: Tehlikenin kaynağında kontrol edilmesi.
• İdari Kontroller: İş organizasyonu, eğitim, iş rotasyonu gibi düzenlemeler.
• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Diğer önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır.

SGK Bildirim Süreleri:

• İş Kazası: Kazanın öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde.
• Meslek Hastalığı: Hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde.

Yasal Dayanaklar: 4857 Sayılı İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Tüzüğü, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği, Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi gibi mevzuatlara ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi uluslararası kuruluşların rehberlerine başvurulmalıdır.

Bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen tüm uzmanlara teşekkür ederiz.