Görsel Ekran Ünitesi (VDU) Çalışanlarında Göz Muayenesi: İşyeri Hekimleri İçin Rehber

Görsel Ekran Ünitesi (VDU) kullanan çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliği açısından göz sağlığı kritik bir öneme sahiptir. İşyeri hekimleri olarak, VDU kullanımına bağlı olarak ortaya çıkabilecek göz rahatsızlıklarını doğru bir şekilde değerlendirmek, tanılamak ve önleyici tedbirleri almakla yükümlüyüz. Bu rehber, VDU çalışanlarında göz muayenesine yönelik tanı kriterleri, maruziyet sınırları, klinik tablo, meslek hastalığı bildirimi ve SGK süreci, işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler hakkında pratik ve uygulanabilir bilgiler sunmayı amaçlamaktadır.

1. Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

VDU kullanıcılarında görülen göz rahatsızlıkları, genellikle VDU Kullanıcıları Göz Sendromu (VKGS) olarak adlandırılır. Bu sendromun temelinde, uzun süreli VDU kullanımı sonucu ortaya çıkan göz yorgunluğu, kuruluk, yanma, batma, bulanık görme, çift görme, ışığa hassasiyet ve baş ağrısı gibi belirtiler yer alır. Tanı kriterleri, hastanın şikayetlerinin detaylı alınması, göz muayenesi ve gerekli durumlarda ek testlerle desteklenir.

Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

VDU kullanımında maruziyet sınırları ve bu maruziyetin yol açabileceği klinik tablolar şunlardır:

• Göz Yorgunluğu: Uzun süreli VDU kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan göz yorgunluğu, kuruluk, batma, yanma, bulanık görme, çift görme, ışığa hassasiyet, baş ağrısı gibi belirtilerle karakterizedir.
• Kuru Göz Sendromu: Gözyaşı filmindeki dengesizlik sonucu göz yüzeyinin yeterince nemlenmemesi ile karakterizedir.
• Fotofobi: Işığa karşı aşırı hassasiyet.
• Piksel Yanılgısı: Gözün hareketleri sırasında ortaya çıkan ve görme alanını etkileyen kayıplar.
• Astenopi: Göz kaslarının zorlanması sonucu ortaya çıkan göz yorgunluğu belirtileri.
• Baş Ağrısı: Genellikle gerilim tipi baş ağrısı şeklinde görülür.
• Vertigo: Baş dönmesi.
• Çift Görme: Diplopi.
• Renk Körlüğü: Renkleri ayırt etmede güçlük.

2. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

Türkiye’de meslek hastalıklarının bildirim süreçleri Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenmiştir. İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi olan bir çalışanda, hastalığın tanısı konulduğunda veya şüphelenildiğinde, durumun SGK’ya bildirilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu bildirim, “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılarak yapılmalıdır.

Bildirim Süreleri:

• İş kazası: Kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmelidir.
• Meslek hastalığı: Hastalığın öğrenildiği tarihten itibaren üç işgünü içinde SGK’ya bildirilmelidir.

Bu bildirimler, ilgili yönetmeliklerde belirtilen formatlara uygun olarak yapılmalıdır.

3. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin görevleri arasında, işyerini tanımak, çalışma ortamını gözlemlemek ve risk değerlendirmesi yapmak önemli bir yer tutar. VDU kullanan işyerlerinde göz muayenesi açısından risk değerlendirmesi yaparken aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

İşyeri Ziyareti ve Durum Saptaması

İşyeri hekimi, çalışma ortamını ve koşullarını tanımalı, yapılan iş akışını ve bu akış sırasında ortaya çıkabilecek riskleri belirlemelidir. İşyeri hekimi, işin nasıl yapıldığını görmeli, kullanılan araç ve gereçleri bilmeli, bunlara ilişkin yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır.

Risk Değerlendirmesi (RD)

Risk değerlendirmesi, işyerinde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik yapılan dikkatli bir incelemedir. Bu süreçte tehlikelerin belirlenmesi, kimlerin nasıl zarar göreceğinin saptanması, risklerin analizi, kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması adımları yer alır. RD’nin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesi de önemlidir.

Koruyucu Önlemler

VDU kullanımına bağlı göz sağlığı sorunlarını önlemek için alınması gereken temel koruyucu önlemler şunlardır:

• Ergonomik Düzenlemeler:
• VDU ekranının göz hizasında olması,
• Çalışma mesafesinin uygunluğu (40-70 cm),
• Doğru oturma pozisyonu,
• Uygun aydınlatma sağlanması,
• Düzenli aralıklarla mola verilmesi ve göz egzersizleri yapılması.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD):
• Gerekli durumlarda gözlük veya diğer optik koruyucuların kullanılması.
• Özellikle kuru göz sendromu için göz yaşı damlalarının kullanılması.
• Çalışma Ortamı Ölçümleri:
• Ortam aydınlatmasının yeterliliğinin kontrol edilmesi,
• Gürültü düzeyinin belirlenmesi (özellikle eğer işyerinde gürültü kaynağı varsa),
• Hava kalitesi ölçümleri.

4. Vaka Yaklaşımı ve Tıbbi Süreç

Vaka Yaklaşımı

VDU kullanan bir çalışanda göz rahatsızlığı belirtileri fark edildiğinde, işyeri hekimi aşağıdaki adımları izlemelidir:

• Anamnez: Hastanın şikayetlerini, meslek öyküsünü, kullandığı ilaçları, aile öyküsünü ve diğer tıbbi bilgileri detaylı olarak sorgulamak.
• Fizik Muayene: Gözlerin genel muayenesi, görme keskinliği, görme alanı, renkli görme testleri ve gözyaşı film testi gibi temel göz muayeneleri yapılmalıdır.
• Ek Testler: Gerekli durumlarda gözyaşı film testi (Schirmer testi), Amsler grid testi, Ishihara renk körlüğü testi gibi ek testler istenebilir.
• Değerlendirme: Elde edilen bulgulara göre hastanın VDU kullanımına uygun olup olmadığına karar verilmeli, gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır.

Tıbbi Süreç ve SGK Bildirimi

VDU kullanımına bağlı olarak gelişen bir meslek hastalığı şüphesi veya tanısı durumunda, Türkiye mevzuatına göre SGK’ya bildirim yapılması gerekmektedir. Bu bildirimler, ilgili formlar aracılığıyla ve belirlenen süreler içinde yapılmalıdır.

5. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

İşyerinde saptanan herhangi bir meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu süreç, iş kazası bildirim süreci ile benzerlik gösterir ve belirlenen süreler içinde tamamlanmalıdır.

6. Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları

Hangi sıklıkla göz muayenesi yapılmalı?

İşe giriş muayenesi: VDU kullanımına başlamadan önce yapılmalıdır.

Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM):

• Genel olarak yılda bir kez yapılmalıdır.
• Ancak, risk gruplarına göre bu süre kısalabilir: Kurşun, civa maruziyetinde 3 ayda bir; arsenik, insektisitler ve tozlu işlerde 6 ayda bir yapılmalıdır.

Hangi testler yapılmalı?

Temel Göz Muayenesi: Görme keskinliği, görme alanı, renkli görme testleri, gözyaşı film testi (Schirmer testi) gibi temel testler yapılmalıdır.

Ek Testler: Gerekli durumlarda Amsler grid testi, Ishihara renk körlüğü testi, biyomikroskopik muayene gibi ek testler istenebilir.

7. Sonuç ve Öneriler

VDU çalışanlarının göz sağlığının korunması ve geliştirilmesi, işyeri hekimlerinin düzenli ve kapsamlı göz muayeneleri yapmasıyla mümkündür. Risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemlerin etkin bir şekilde uygulanması, bu süreçte kritik rol oynamaktadır. Meslek hastalığı bildirim süreçlerinin doğru takibi ve SGK ile işbirliği, hem çalışanın hem de işverenin haklarını koruyacaktır.