İşyeri Hekiminin Çalışma Ortamı Gözetimindeki Rolü ve Önemi

İşyeri Hekiminin Çalışma Ortamı Gözetimindeki Rolü ve Önemi

İş sağlığı gözetimi, çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. Gününün en az üçte biri, bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. Bu gerçek göz ardı edildiğinde, o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır.

Çalışma Ortamı Gözetimi

Çalışma ortamı gözetimi, çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Gününün en az üçte biri, bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. Bu gerçek göz ardı edildiğinde, o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır.

Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu, Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. 4857 sayılı İş Kanununun 1. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.” 77. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar.” hükümleri yer almaktadır. Bu yasanın 78. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren, işyerinde Risk Değerlendirmesi (RD) yapılmasından sorumlu tutulmuştur.

Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında, RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte, anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. İSG, insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip, alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir. Önemli olan, her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak, olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. Hatta risk analiz yöntemlerinden, mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. RD, son derece teknik bir iştir. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi, bir standardı da yoktur. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı, İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir. Bu durum, kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz, F. 2010).

İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli, risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı, tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır.

Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS)

İşyeri hekimi, ortam ölçümü, analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı, alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır.

İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı, etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere, güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. Bu formlar, kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir. MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır.

Risk Değerlendirmesi (RD)

RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir, bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz. RD’de önemli adımlar şunlardır:

• Tehlikelerin belirlenmesi,
• Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi,
• Risklerin analizi,
• Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması,
• RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi.

İş Sağlığı Gözetimi

İş sağlığı gözetimi, çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı, tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını, değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar, ilkyardım, acil tedavi, rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi, işe giriş, periyodik, portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması, çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi, bağışıklama çalışmaları, genel hijyen koşularının izlenmesi, yıllık çalışma planının hazırlanması, bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması, sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması, iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi, İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma, sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma, gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi

İşyeri hekimi, çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerini ve yapılan işi tanımalıdır. İşyeri hekimi, işyerindeki tehlikeleri belirlemeli, risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı, tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır.

Koruyucu Önlemler

Koruyucu önlemler, risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen tehlikelere karşı alınması gereken tedbirlerdir. Bu tedbirler; mühendislik kontrolleri (havalandırma, izolasyon vb.), idari düzenlemeler (iş rotasyonu, çalışma süresi düzenlemesi vb.) ve kişisel koruyucu donanımlar (KKD) olarak sıralanabilir. İşyeri hekiminin görevi, bu önlemlerin belirlenmesinde, uygulanmasında ve etkinliğinin denetlenmesinde aktif rol almaktır.