Tersane Çalışanlarında Meslek Hastalıkları: Bir Klinik Rehber

Tersane Çalışanlarında Meslek Hastalıkları: Bir Klinik Rehber

Tersane iş kolu, ağır sanayi faaliyetlerinin yoğun olduğu, birçok farklı tehlike etkeninin bir arada bulunduğu, çalışan sağlığı açısından önemli riskler barındıran bir sektördür. Bu rehber, tersane çalışanlarında sık görülen meslek hastalıkları, bu hastalıkların tanı kriterleri, maruziyet sınırları, klinik tabloları, SGK bildirim süreçleri, işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler konularında işyeri hekimlerine yönelik pratik bilgiler sunmayı amaçlamaktadır. Özellikle asbest maruziyeti, boya kimyasalları ve gürültüye maruziyet gibi yaygın sorunlara odaklanılmıştır.

1. Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları

Tanı Kriterleri ve Klinik Tablo

Asbest maruziyeti, akciğer kanseri, mezotelyoma ve asbestozis (pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. Asbestozis, asbest liflerinin fazla miktarda solunması sonucunda gelişen, ilerleyici ve geri dönüşümsüz bir solunum yetmezliği ile karakterize bir hastalıktır. Mezotelyoma ise, mezotelyum zarlarını tutan, genellikle asbest maruziyeti ile ilişkili bir kanser türüdür.

Maruziyet Limitleri

Türkiye’de asbest için maruziyet sınır değeri (TWA: 8 saat): 0.1 lif/cm³ olarak belirlenmiştir. Bu değer, işverenlerin çalışanların maruz kaldığı asbest konsantrasyonunu bu sınırın altında tutmasını sağlamakla yükümlü olduğunu göstermektedir.

Koruyucu Önlemler

Asbestle çalışacak kişilerin özel eğitim alması, çalışma prosedürlerinin belirlenmesi ve uygun kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanılması esastır. İşveren, çalışanların maruziyetini en aza indirecek şekilde çalışma ortamını düzenlemeli, toz maskesi gibi KKD’lerin doğru kullanımını sağlamalıdır. Ayrıca, kullanılan malzemenin içeriğini bilmek ve riskleri değerlendirmek önemlidir.

2. Boya Kimyasalları ve Sağlık Sorunları

Tanı Kriterleri ve Klinik Tablo

Boya, solvent, yapıştırıcı, reçine gibi kimyasalların kullanımı çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Bu kimyasallar, solunum yoluyla veya cilt yoluyla vücuda alınabilir ve merkezi sinir sistemini etkileyebilir. Özellikle solventlere maruziyet, baş ağrısı, yorgunluk, halsizlik, denge bozukluğu, sersemlik hissi gibi akut etkilerin yanı sıra, uzun süreli maruziyette nörolojik hasarlara, psikolojik bozukluklara yol açabilir. Mesleki astım ve deri hastalıkları da boya kimyasallarıyla ilişkilidir.

Maruziyet Limitleri

Kimyasal maddeler için belirlenen maruziyet sınır değerleri, kullanılan maddeye ve ülkenin mevzuatına göre değişiklik göstermektedir. Bu değerler, işe giriş ve periyodik muayeneler sırasında dikkate alınmalıdır.

Koruyucu Önlemler

Kimyasal maddelerin malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF) başvurulmalı, işyeri risk değerlendirmesi yapılmalı ve buna göre gerekli önlemler alınmalıdır. İkame, izolasyon, havalandırma ve KKD kullanımı gibi önleyici tedbirler uygulanmalıdır. Çalışanlara kimyasal maddelerin tehlikeleri ve korunma yolları hakkında eğitim verilmelidir.

3. Gürültü ve İşitme Kaybı

Tanı Kriterleri ve Klinik Tablo

Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK), genellikle 1 kHz’in üzerindeki frekanslarda gelişen, geri dönüşümsüz bir işitme kaybıdır. Tinnitus (kulak çınlaması) da sık görülen bir belirtidir. Gürültüye maruziyetin diğer etkileri arasında yüksek tansiyon, iskemik kalp rahatsızlıkları, stres ve uyku bozukluğu yer almaktadır.

Maruziyet Limitleri

Türkiye’de ve diğer ülkelerde gürültü maruziyet sınır değerleri farklılık göstermektedir. Genel olarak 80 dB(A) ve üzeri düzeylerde önlem alınması gerekir. 85 dB(A)’in üzerindeki düzeylerde ise kişisel koruyucu donanım kullanımı zorunlu hale gelir.

Koruyucu Önlemler

Gürültünün kaynağında kontrolü esastır. Mühendislik ve idari önlemler alınmalıdır. Gürültülü işlerde çalışanlara uygun kulak koruyucuları (KKD) sağlanmalı ve bu konuda eğitim verilmelidir. Periyodik odyometri testleri ile işitme sağlığı gözetimi yapılmalıdır.

4. Meslek Hastalıklarının Bildirimi ve SGK Süreci

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirim süresi üç iş günüdür. Bu bildirim için “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılmalıdır. İşverenler, iş kazalarını derhal kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya, meslek hastalıklarını ise öğrendikten sonra üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür.

5. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekimi, çalışma ortamını tanıyarak, risk değerlendirmesi yapmalı ve bu değerlendirme sonucunda gerekli önlemleri belirlemelidir. Bu süreçte;

• Tehlikelerin belirlenmesi
• Kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması
• Risklerin analizi
• Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması
• Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi

Koruyucu önlemler arasında mühendislik kontrolleri (havalandırma, izolasyon), idari düzenlemeler (iş rotasyonu, çalışma süresinin düzenlenmesi) ve kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanımı yer alır.

6. Pratik Vaka Yaklaşımı

Örnek Vaka: Bir tersane işçisinde görülen meslek hastalıkları profiline yönelik bir yaklaşım;

1. Anamnez: İşçinin meslek öyküsü, maruz kaldığı kimyasallar, gürültü ve titreşim maruziyeti sorgulanmalıdır.
2. Fizik Muayene: Genel sistem muayenesi, işe özgü ek muayeneler (akciğer grafisi, odyometri, tam kan sayımı, vb.) yapılmalıdır.
3. Tanı: Klinik bulgular, laboratuvar sonuçları ve maruziyet bilgilerinin ışığında tanı konulmalıdır.
4. Bildirim ve SGK Süreci: İş kazası veya meslek hastalığı bildirimi yapılmalı, SGK süreci başlatılmalıdır.
5. Koruyucu Önlemler: İşçinin sağlığını korumak ve hastalığın ilerlemesini önlemek için gerekli mühendislik, idari ve kişisel koruyucu önlemler alınmalıdır.
6. İşe Dönüş Muayenesi: Hastalığın niteliğine ve iyileşme durumuna göre işe dönüş değerlendirmesi yapılmalı, gerekirse iş değişikliği önerilmelidir.

Kaynaklar