İşyeri Hekimliği: Türkiye’de Yasal Çerçeve ve Uygulamalar

Bu rehber, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında faaliyet gösteren siz değerli meslektaşlarımıza yönelik olarak hazırlanmıştır. Türkiye’deki işyeri hekimliği uygulamalarını, yasal çerçevesini, tanı kriterlerini, meslek hastalığı bildirim süreçlerini ve koruyucu önlemleri klinik bir rehber niteliğinde sunmayı amaçlamaktadır. Bu rehber, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki güncel bilgileri, ulusal ve uluslararası mevzuatı, uluslararası kuruluşların (WHO, ILO) önerilerini ve pratik uygulamaları bir araya getirerek sizlere yol göstermeyi hedeflemektedir.

Türkiye’deki Yasal Çerçeve

Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenmektedir. Bu kanun, işverenlerin işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak, iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemekle yükümlü olduğunu belirtir. İşyeri hekimlerinin görev ve sorumlulukları ise İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir.

Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınır Değerleri ve Klinik Tablo

Meslek hastalıklarının tanısı, maruz kalınan etkenin türüne, yoğunluğuna, süresine ve bireysel duyarlılığa göre değişiklik gösterir. Her etken için belirlenmiş maruziyet sınır değerleri (MAK, TLV, vb.) bulunmaktadır. Bu değerler, işyeri ortamında yapılan ölçümlerle karşılaştırılarak risk değerlendirmesi yapılır.

Örnek Tanı Kriterleri ve Klinik Tablolar:

• Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı (GBİK): Genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır. Klinik tablosunda tinnitus (kulak çınlaması) ve işitme kaybı ön plandadır.
• Kurşun Zehirlenmesi: Biyolojik izlemde kanda veya idrarda kurşun düzeyinin ölçülmesiyle tanı konulur. Klinik belirtileri arasında anemi, diş eti halkası, karın ağrısı, nörolojik belirtiler görülebilir.
• Silikozis: Silika tozuna maruz kalma sonucu gelişen kronik akciğer hastalığıdır. Klinik tablosunda öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, ilerleyen dönemlerde akciğer fonksiyon kaybı ve pulmoner fibrozis görülebilir.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde zorunludur. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır. Meslek hastalığı tanısı konulduğunda, aynı bölümde çalışan diğer kişilerin de sağlık kontrolleri yapılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin temel görevlerinden biri, işyerindeki riskleri belirlemek, değerlendirmek ve kontrol altına almaktır. Bu kapsamda;

• İşyerini Tanıma ve Risk Değerlendirmesi: Üretim süreçleri, kullanılan maddeler, çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olunmalıdır. İşyeri ortamında fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risk etkenleri belirlenmeli ve risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
• Çalışma Ortamı Gözetimi: İşyeri ortamındaki tehlikeler, işyerinin genel hijyen koşulları, havalandırma, aydınlatma, termal konfor gibi faktörler düzenli olarak izlenmelidir.
• Koruyucu Önlemler: Tehlikelerin kaynağında yok edilmesi veya risklerin azaltılması esastır. Mühendislik önlemleri (havalandırma, izolasyon vb.), idari önlemler (iş rotasyonu, çalışma süresinin düzenlenmesi vb.) ve kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanımı gibi önlemler alınmalıdır.

Pratik Uygulamalar ve Vaka Yaklaşımı

İşyeri hekimliği uygulamalarında vaka yaklaşımı, hastanın öyküsünü dikkatle almak, fizik muayeneyi eksiksiz yapmak, gerekli laboratuvar tetkiklerini istemek ve sonuçları değerlendirerek işyeri hekimi ile işçi arasındaki uyumu sağlamak üzerine kuruludur. Herhangi bir sağlık sorunu saptandığında, işverenin bilgilendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması sağlanmalıdır.

Sertifika ve Uzmanlık Ayrımı

İşyeri hekimliği yapabilmek için “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorunludur. Bu belge, ilgili yönetmeliklerde belirtilen şartları yerine getiren hekimlere verilir. İşyeri hekimliği uzmanlığı ise, belirli bir eğitim ve deneyim sürecini tamamlamış hekimlere verilen bir unvandır.

Kaynaklar