Plastik ve Kauçuk Sektöründe Mesleki Riskler ve Korunma Yöntemleri

Plastik ve Kauçuk Sektöründe Mesleki Riskler ve Korunma Yöntemleri

Giriş

Plastik ve kauçuk sektörü, modern yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır. Ancak bu sektörde,
çalışanların sağlığı ve güvenliği açısından önemli riskler bulunmaktadır. Bu riskler,
vinil klorür, stiren, benzin gibi kimyasalların yanı sıra, toz, duman, gürültü, titreşim ve
kimyasal maddelerden kaynaklanmaktadır. Bu yazıda, bu riskler, meslek hastalıkları,
tanısı, maruziyet sınırları, klinik tabloları, meslek hastalığı bildirimi, SGK süreci,
işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve korunma önlemleri detaylı bir şekilde
incelenecektir.

Plastik ve Kauçuk Sektöründe Mesleki Riskler

Bu sektörde çalışanlar, çeşitli kimyasal maddelere, fiziksel etkenlere ve biyolojik etkenlere
maruz kalmaktadırlar. Bu maruziyetler, çeşitli sağlık sorunlarına ve meslek
hastalıklarına yol açabilmektedir.

Kimyasal Riskler

Plastik ve kauçuk sektöründe kullanılan başlıca kimyasal maddeler ve başlıca
sağlık etkileri şunlardır:

• Vinil Klorür: Merkezi sinir sistemini etkiler, kanserojendir.
• Stiren: Göz ve solunum yollarında iritasyona neden olur, merkezi sinir sistemini
  etkiler, kanserojen olabilir.
• Benzin: Merkezi sinir sistemini etkiler, kanserojen olabilir.

Bu maddelerin yanı sıra, sektörde kullanılan diğer kimyasallar da önemli sağlık
riskleri taşımaktadır.

Fiziksel Riskler

Plastik ve kauçuk sektöründe çalışanlar, fiziksel olarak da çeşitli risklere maruz
kalmaktadırlar:

• Gürültü: Makine ve ekipmanlardan kaynaklanan yüksek ses seviyeleri, işitme
  kayıplarına neden olabilir.
• Titreşim: El-kol titreşimine maruz kalan çalışanlarda, Raynaud sendromu, beyaz
  parmak hastalığı ve karpal tünel sendromu gibi meslek hastalıkları görülebilir.
• Yüksek Sıcaklık: Özellikle kapalı ve sıcak ortamlarda çalışanlarda, sıcak çarpması,
  dehidratasyon ve ısı bitkinliği gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
• UV Radyasyonu: Kaynak işlerinde çalışanlarda, cilt kanseri ve göz
  hasırlıklarına neden olabilir.
• İyonizan Radyasyon: Nadir görülmekle birlikte, bazı özel ekipmanların
  kullanımı sırasında risk oluşturabilir.

Biyolojik Riskler

Bu sektörde çalışanlar, biyolojik olarak da çeşitli risklere maruz kalabilirler:

• Enfeksiyonlar: Kapalı ve nemli ortamlarda çalışanlarda mantar enfeksiyonları,
  bakteriyel enfeksiyonlar ve virüsler görülebilir.
• Hayvan Teması: Kemirgenler, böcekler, yılanlar ve diğer hayvanlarla temas,
  hastalık bulaşmasına neden olabilir.

Meslek Hastalıkları ve Tanı Kriterleri

Plastik ve kauçuk sektöründe sık görülen başlıca meslek hastalıkları şunlardır:

• Vinil Klorür Hastalığı (VCM): Karaciğer kanseri (anjiyosarkom), akciğer kanseri,
  hemanjiyosarkom gibi malignitelerle ilişkilidir.
• Stiren: Periferik nöropati, mesleki astım, cilt hastalıkları ve mesleki dermatit
  gibi durumlara neden olabilir.
• Benzin: Dermatit, mesleki astım, merkezi sinir sistemi etkileri (baş ağrısı,
  halsizlik, denge bozukluğu), kanserojenik etkiler.

Maruziyet Sınır Değerleri ve Tanı Kriterleri

• Vinil Klorür:
• Maruziyet Sınır Değeri (TWA): 5 ppm (TWA 8 saatlik), 0.1 mg/m³ (TWA 8 saatlik)
• Maruziyet Etkin Değeri (STEL): 15 ppm (STEL 15 dakikalık)
• Tanı Kriterleri: İdrarda diklorasetik asit (DCA) seviyesinin ölçümü.
• Stiren:
• Maruziyet Sınır Değeri (TWA): 20 ppm (TWA 8 saatlik), 86 mg/m³ (TWA 8 saatlik)
• Maruziyet Etkin Değeri (STEL): 40 ppm (STEL 15 dakikalık)
• Tanı Kriterleri: İdrarda hippurik asit seviyesinin ölçümü.
• Benzin:
• Maruziyet Sınır Değeri (TWA): 50 ppm (TWA 8 saatlik), 192 mg/m³ (TWA 8 saatlik)
• Maruziyet Etkin Değeri (STEL): 200 ppm (STEL 15 dakikalık)
• Tanı Kriterleri: Kanda benzen seviyesinin ölçümü.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

Plastik ve kauçuk sektöründe meslek hastalığı şüphesi veya tanısı durumunda, işverenin,
çalışanın SGK’ya bildirim yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu bildirim, “İş Kazası ve Meslek Hastalığı
Bildirim Formu” ile yapılmalıdır. SGK tarafından yapılacak incelemeler sonucunda,
meslek hastalığı tanısı konulursa, SGK tarafından gerekli işlemler başlatılır.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri ziyareti, iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin, işyerini, çalışma ortamını ve
çalışanların sağlık durumunu değerlendirmeleri için kritik bir adımdır. Bu ziyaret sırasında,
aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• İşyerini Tanıma ve Durum Saptaması: İşyerinin fiziki yapısı, kullanılan
  makineler, hammaddeler, üretim süreçleri ve çalışma koşulları hakkında bilgi
  edinilmelidir.
• Risk Değerlendirmesi (RD): İşyerinde mevcut tehlikeler belirlenmeli, bu
  tehlikelerin yol açabileceği riskler analiz edilmeli ve bu riskleri önlemek veya
  azaltmak için gerekli önlemler belirlenmelidir.
• Sağlık Gözetimi: Çalışanların sağlık durumları, maruz kaldıkları
  tehlikeler ve bu tehlikelere yönelik alınması gereken önlemler hakkında
  değerlendirilmelidir.
• Koruyucu Önlemler:
• Mühendislik Kontrolleri: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya
  azaltılması için alınacak önlemlerdir. (Örn: Havalandırma sistemleri,
  kapalı sistemler, gürültü kontrolü vb.)
• İdari Kontroller: Çalışma süresinin sınırlandırılması, iş rotasyonu,
  ara dinlenmeleri gibi düzenlemelerdir.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Mühendislik ve idari kontrollerin
  yetersiz kaldığı durumlarda çalışanların sağlığını korumak için kullanılacak
  donanımlardır. (Örn: Eldiven, maske, gözlük, kulaklık vb.)

Örnek Vaka Yaklaşımı

Plastik sektöründe çalışan bir işçide, vinil klorür maruziyetine bağlı olarak karaciğer
kanseri geliştiği düşünülüyorsa, işyeri hekimi öncelikle aşağıdaki adımları izlemelidir:

• İşe giriş muayenesi ve periyodik muayenelerdeki bulguları gözden geçirmek.
• Çalışanın vinil klorüre maruziyetini değerlendirmek.
• Çalışanın idrarında diklorasetik asit (DCA) seviyesini ölçmek.
• Eğer DCA seviyesi yüksekse, çalışanın işten ayrılmasını sağlamak, kontrol ve
  tedavi altına almak.
• Bu durumda işyerinde risk değerlendirmesini yenilemek ve gerekli önlemleri almak.

Sonuç

Plastik ve kauçuk sektöründe çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek için, kapsamlı
risk değerlendirmeleri yapmak, uygun koruyucu önlemleri almak ve düzenli sağlık
gözetimi yapmak büyük önem taşımaktadır. İşyeri hekimleri, bu süreçte,
çalışanların bilinçlendirilmesi ve iş sağlığı ve güvenliği kültürünün
geliştirilmesi konusunda da önemli bir rol üstlenmelidir.