Solvent maddelerin Yağ giderme/arındırma ve Temizlik olmak üzere iki ana görevi vardır.
Solvent Kullanılan İşler
Solventin yoğun olarak kullanıldığı işler; boya, vernik, cila imalatı, uygulanması, uzaklaştırılması, metal parlatma, mürekkep, toner kullanılan baskı işleri, astarlama, kaplama işleri, kuru temizlemedir.
Ancak solventler endüstride çok daha geniş bir kullanım alanına sahiptir; metal eşya üretiminde boyama öncesi, kaynak işlemi öncesi yağ gidermede, makine bakımında parça yıkamada, plastik eşya üretiminde hemen her aşamada, yapıştırıcı kullanılan hemen tüm işlerde, böcek öldürücü imalatında, kimyasal madde imalatında hatta kozmetik üretiminde kullanılır.
Solvent halojenli ve halojensiz olarak üretilirler. İçerdikleri kimyasal maddelere göre tehlikeli madde ve kullanım sonucunda da tehlikeli atık özelliği gösterirler.
Halojensiz Solventler;
* Alifatik ve
* Aromatik hidrokarbon bileşimleri.
* Toluen, Ksilen, Hekzan, Heptan, White Spirit
Halojenli solventler;
* Metilklorit,
* Etiklorit,
* Etilenklorit,
* Trikloretanol,
* Kloroform,
* Kloretan bileşikleri,
* Klorlanmış benzinler ve
* Klorlanmış fenol.
* Aseton: Endüstriyel kaplama, kozmetik üretimi
* Trikloroetilen: Yağ giderme
* Toluen: Endüstriyel kaplama, çeşitli üretim işleri (geniş kullanım alanı)
* Metilklorit: Boya sökme
* Metil Etil Keton (MEK): Basım işleri (mürekkep içeriği ve mürekkep çıkarıcı), böcek öldürücü üretimi
* Perkloro Etilen: Kuru temizleme
* Siklohekzanon: Plastik, böcek öldürücü üretimi, elektronik endüstrisinde kaplama işi
* N Metil Pirolidon (NMP): Elektronik endüstrisinde, plastik üretimi, petrokimya endüstrisi, böcek öldürücü üretimi
* Tetrahidrofuran (THF): Plastik üretimi, böcek öldürücü imalatı, polimer kaplama, parfüm üretim
Makine yağları, mumlar, kozmetik, boya gibi kirler eritilerek çıkartılabilecek kirlerdir. Bu kirler su ve yıkama maddeleriyle çözülmeyen kirlerdir. Bunların giderilmesinde perkloretilen , trikloretilen, florakarbon, ve ağır benzin gibi maddeler kullanılır. Bu temizlik maddelerinin kapalı mekanlarda kullanılması sakıncalıdır.
Piyasada solvent kullanılarak imal edilen ürünler:
* Temizleme ve yağ giderme maddeleri
* Boya çıkarıcılar
* Boya, vernik, cila ve reçineler
* Yapıştırıcılar
* Mürekkep ve mürekkep çıkarıcılar
* Pestisitler
* Kozmetikler
Dikkat !
* Endüstride, oldukça yaygın olarak kullanılan organik solventlerle cilt temas ettiğinde egzama oluşur.
* Halojenli solventlerden bazıları, beyin, böbrek ve karaciğerde zarara neden olabilir.
* Metilpentanon gibi bazı solventler, düşük konsantrasyonlarda bile gözde ve burunda tahrişe ve baş ağrısına neden olur.
* Ayrıca, solventlerin birçoğu yanıcı, uçucu, kolay buharlaşıp ortama zehirli veya patlayıcı gaz karışımları verebilen özelliğe sahiptir.
* Bazı solventlerin kanserojenik, ekotoksik, mutajenik ve uyuşturucu etkileri olabilir.
* Bunun dışında solventler su için zehirlidir.
* Özellikle halojen içeren solventler, yanmaları sonucunda dioksin ve furan gibi zehirli gazlar oluşturur.
Solvent içeren ürünler 11.7.1993 tarih ve 21634 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği kapsamındadır. Bu yönetmelik hem solvent üreticisi hem de kullanıcılar için yükümlülükler içermektedir.
Solvent üreticisinin yükümlülükleri;
“Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanmasına İlişkin Tebliğ” kapsamınca Güvenlik Bilgi Formunu hazırlayarak alıcı, kullanıcı ve depolayıcıyı ilgilendirmekle yükümlüdür. Güvenlik Bilgi Formlarının, Profesyonel kullanıcılar ile tehlikeli kimyasalları depolayanlara iletilmesi zorunludur. Alıcının bilgilendirilmesinden üretici, ithalatçı ve dağıtıcı müteselsilen sorumludur.
Güvenlik Bilgi Formları: madde/müstahzar ve şirket/iş sahibinin tanımı, bileşim/içindekiler hakkında bilgi, tehlikelerin tanıtımı, ilk yardım tedbirleri, kaza sonucu yayılmaya karşı tedbirler, kullanma ve depolama, maruz kalma kontrolleri/kişisel korunma, fiziksel ve kimyasal özellikler, kararlılık ve reaktivite, toksikolojik bilgi, çevreyle ilgili bilgi, bertaraf bilgileri, taşımacılık bilgisi, mevzuat bilgisi ve diğer bilgiler olmak üzere 16 başlığı içerecek şekilde hazırlanmalıdır.
Solventler, yönetmelik hükümlerine uygun olarak etiketlenmelidir. Etiket, üretici bilgileri, kimyasalın adı ve kapalı formülü, ürünün ticari adı, amaçlanan kullanım alanı ve içeriğine giren maddelerin tehlike sembolleri, risk ve güvenlik kodları, kimyasal tanımı ve etkin madde yüzdesi ve diğer katkı maddeleri ve en azından bunların grup tanımlarını içerecek şekilde etiketlenmelidir.
Solventler, normal depolama ve taşıma koşullarında, sızma, kaçak, dökülme, bulaşma vb. yollarla ambalaj dışına çıkmaları önlenecek şekilde ambalajlanmalıdır. Ambalajın şekli ve etiketleri, genel görünüm ve kapsamları açısından, gıda maddelerinin ambalajları ile aynı ve karıştırılabilir benzerlikte seçilmemelidir.
Solventler, çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde depolanmalıdır. Bu maddelerin kötü amaçlı veya sorumsuz kişilerin eline geçmemesi ve amaç dışı kullanılmaması için gerekli önlemler alınmalıdır.
Solvent kullanıcısının yükümlülükleri
Üretici veya satıcıdan Güvenlik Bilgi Formunu temin etmelidir. Ürün etiketi ve Güvenlik Bilgi Formunda yer alan depolama, taşıma, kullanma talimatlarını uygulamalıdır.
Solvent içeren maddeleri kullanırken nelere dikkat edilmelidir?
* İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatına uygun olarak gerekli kişisel koruyucu donanım ve kıyafetleri kullanın.
* Halojen içeren solventli maddelerden kaçının.
* Solventlerinizi tasarruflu olarak kullanın.
* Solvent içermeyen su bazlı ürünlerin kullanımını tercih edin.
* Her bir işlem için ayrı solvent yerine çok amaçlı bir solventin kullanılmasını tercih edin.
* Solventleri ya da solvent içeren ürünleri sadece iyi havalandırılan yerlerde kullanın.
* Bu maddeleri kullanırken, etiketlerin üzerindeki tehlike bilgilerine ve güvenlik önerilerine dikkat edin.
* Solvent ve solvent içeren maddeleri hiçbir zaman kanalizasyona atmayın.
* Solvent veya solvent içeren herhangi bir ürün ile cilt temasından kaçının ve gereken yerlerde koruyucu giysiler kullanın.
* Cildinizden boya, yağ vb. maddelerin giderilmesi için kesinlikle solvent kullanmayın.
* İş sırasında solvent kullanırken yemeyin ve sigara içmeyin. Ayrıca çalıştıktan sonra, yemeden ve içmeden önce ellerinizi iyice yıkayın.
* Toksik gaz oluşturabilen klorlu solvent bu-harı içerebilecek olan alanlarda sigara içmeyin, kaynak yapmayın, ateşle yaklaşmayın ve çıplak ateş kullanmayın.
* Solventleri kapalı konteynırlarda saklayın ve solvent atıkları için sızdırmaz konteynırlar kullanın. konteynırların altına sızma ve dökülmeyi önleyici tablalar yerleştirin.
* Kapalı alanlarda, gerekmedikçe ve uygun havalandırma olmadıkça solvent içeren maddeler kullanmayın ve bu alanlarda gerektiğinde uygun maskeler kullanımını sağlayın.
Solvent ve solvent içeren atıklar ne yapılmalıdır?
Solventler kullanım ömrünü doldurduğunda atık haline gelmektedir. Belli bir bölümü buharlaşarak ortam havasına karışmakta ve havalandırma ve proses bacaları sayesinde atmosfere hava emisyonları şeklinde verilirken belli bir bölümü de ortam havasına karışır.
* Ortam havasındaki solvent gerekli ölçümler yapılarak “İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı”na uygun işyeri ortam havasını sağlayacak önlemler alınmalıdır.
* Çalışanlara gerekli kişisel koruyucu ekipmanlar sağlanmalıdır.
* Bacadan atılan emisyonlar da “Endüstriyel Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nde verilen sınır değerleri ve koşullarını sağlamalıdır.
* Atık haline gelen solventler, içerdiği maddenin özelliği itibariyle “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne göre tehlikeli atık olarak adlandırılır ve yönetmelik hükümlerine göre tehlikeli atıklar;
Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisanslı veya geçici lisans almış solvent geri kazanım tesislerinde işlenmelidir. Ayrıca bu tesislere nakliyesi Valiliklerden lisans almış nakliye araçları ile yapılmalıdır.
Kuru Temizleme ve Solvent Kullanımı
Kuru temizleme işleminde giysileri kirlerinden arındırmak için solvent dediğimiz özel kimyasal madde kullanılır. Kuru temizleme kelimesi akılda yanlış bir intiba uyandırabilir. Aslında bu tabirin kullanılmasının nedeni temizleme sırasında kullanılan solventin hemen hemen hiç su içermemesidir. Solvent kumaşa su gibi nüfus etmez, aynı zamanda çok iyi bir yağ çözücüsüdür. Kuru temizlemenin avantajı, kumaşa su kadar zarar vermeden, suyun eritemediği yağlı kirleri temizleyebilmesidir. Kuru temizleme işlemi, özel temizleme ilaçları kullanılarak leke ve kirlere ilk müdahalenin yapıldığı ön leke işlemleriyle başlar. Daha sonra ürünler büyük bir çamaşır makinesine benzeyen kuru temizleme makinelere konulur solvent içinde yıkanmaya başlar. Kuru temizleme makinesi kumaştaki kiri gevşetmek için çamaşır makinesindeki mekanik işlemlerin aynısını uygular. Temizleme işlemi boyunca giysiler pek çok kez makinede solventle birlikte yıkanır ve kullanılan solvent, solvent deposuna geri gönderilir. Bu özel kimyasal madde makinede giysilerle birlikte dönerek giysilerdeki kiri alır ve taşır. Giysilerden çekilen solvent defalarca filtre edilerek ve kaynatılarak taşıdığı kirlerden arındırılır ve tekrar giysileri temizlemek üzere kullanılır. Elbiseler aynı makinede kurutulur ve koku giderme safhasında giysideki solvent kokusundan arındırılır.
3 Noktaya Dikkat
1. Solunum: Çoğu solvent oda sıcaklığında hızla buharlaşabilir özelliktedir. Solvent buharı, zerrecikleri ve solventle kirlenmiş tozlar akciğerler aracılığıyla kolayca kana karışmaya aracılık ederler. En önemli etkilenme yoludur.
2. Yutma: Solvent bulaşmış ellerle yenilen yemek ya da doğrudan solvent bulaşmış yiyeceklerin tüketilmesi sindirim yoluyla maruziyete neden olur.
3. Deri Teması: Yağ çözen özellikleriyle derinin koruyucu etkisini azaltırlar. Deriden rahatlıkla emilir ve kana geçerler.
Solventlerin sağlık bozucu etkileri birbirlerinden oldukça farklıdır ve solventler çoğunluklu çeşitli karışımlar halinde piyasaya sürülürler.
* Solvent buharının yoğunlaşabileceği sınırlanmış alanlara giriş yasaklanmalıdır.
* Solvent ve solvent içeren karışımlar kapalı kaplarda tutulmalıdır.
* Solvent içeren kaplar işçinin anlayabileceği dil, simgeler kullanılarak etiketlenmelidir.
* İşyerinde kirli alanlarda yemek yenmesi, içecek içilmesi, sigara içilmesi yasaklanmalıdır
* Yemek öncesi, içecek içilmeden önce, tuvalet öncesi ellerin yıkanması sağlanmalıdır.
* Solventle etkilenme riski yüksek iş alanlarında uyarıcı levhalar bulundurulmalıdır.
* İşçiler kullanılan kimyasal maddeler, riskleri, korunma önlemleri konularında eğitilmelidirler.
* Solvent depo alanları yanıcılıkları ve buharlaşabilirlikleri dikkate alınarak dikkatle seçilmelidir.
* Depo alanı iyi havalandırılmalı, diğer iş alanları ile izolasyonu sağlanmalı ve serin olmalıdır. Depolama iyi izlenerek minimum düzeyde tutulmalıdır.
Benzine solvent ya da nafta karıştırılması;
Mümkün oduğunca firmalara yakıt güvencesi veren istasyonlardan yakıt almak gerekir. Bazı istasyonlar, bazı araba modellerine güvence veriyor, bu nedenle daha fazla denetim yaptırıyorlar.
Yakıt alırken almış olduğunuz fişte km bilgisi olmadığından istasyon yasal sorumluluk taşımaz ama müşteri tanıtım kartı alıp km yazdırılırsa, yasal hak, bir yetkili servis raporu ile geçerli olur.
İstasyona gittiğinizde sıfır araçların hangi pompaya yönlendirildiğine dikkat edip, o pompadan devamlı olarak yakıt almaya çalışın.
SOLVENT BAZLI BOYA NEDİR?
Solvent ile inceltilen boyalar solvent bazlı boyalardır.
SU BAZLI BOYA İLE SOLVENT BAZLI BOYA ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Solvent bazlı boya kalın bir film oluşturarak, duvarın nefes almasını asgariye indirir. Su bazlı boyada durum tam tersidir. Solvent bazlı boya daha parlak bir görünümde olup, boya sonrası kısa bir süre için, kullanılan yerde boya kokusu bırakır. Su bazlı boya kokusuzdur.
Solvent etkilenmesi açısından boya, vernik, cila imalatı, uygulanması, uzaklaştırılması, metal parlatma, mürekkep, toner kullanılan baskı işleri, astarlama, kaplama işleri, kuru temizleme yoğun solvent kullanılan bu nedenle de ilk akla gelen işlerdir.
