Meslek Hastalığı Bildirimi: Adım Adım Rehber

İşyeri hekimleri olarak, meslek hastalıklarının erken tanısı, bildirimi ve takibinde kritik bir role sahipsiniz. Bu rehber, sizlere bu süreçte yol göstermek amacıyla hazırlanmıştır.

1. Meslek Hastalığının Tanımlanması ve Bildirim Kriterleri

Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük hallerini ifade eder. Türkiye’de meslek hastalığı bildirimi, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Sağlık Bakanlığı’na yapılmaktadır.

1.1. Tanı Kriterleri ve Bildirim Süreci

Meslek hastalığı tanısı konulduğunda veya şüphesi oluştuğunda, işyeri hekiminin öncelikli görevi, bu durumu SGK’ya ve ilgili Sağlık Bakanlığı birimlerine bildirmektir. Bu bildirimler için özel formlar (İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu) kullanılmaktadır.

1.1.1. Hekim Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı

1. Hekim Bildirimi:

• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı konulan bir çalışan için, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirim yapılmalıdır.
• Bu bildirim için “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılacaktır.

2. SGK Süreci:

• Bildirimler, SGK’nın ilgili birimlerine ulaşır ve SGK tarafından gerekli incelemeler başlatılır.
• Meslek hastalığı tanısı kesinleştiğinde, sigortalıya gerekli haklar (tedavi, sürekli iş göremezlik geliri vb.) sağlanır.

2. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

Meslek hastalığı bildiriminin yanı sıra, işyeri hekimlerinin proaktif bir şekilde çalışması büyük önem taşır.

2.1. İşyeri Ziyareti ve Durum Tespiti

İşyeri hekiminin temel görevlerinden biri, çalışma ortamını ve koşullarını tanımaktır. Bu amaçla;

• Üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen psikososyal, ergonomik, biyolojik, kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır.
• İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli, risk faktörlerini saptamalıdır.
• Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir.
• İşyerinin genel hijyen koşullarını (temizlik, içme suyu, yemek yapılan yerler vb.) saptamalıdır.
• İşyeri hekimi, işyerindeki çalışma ilişkilerini (çalışanların birbirleriyle, amirleriyle ilişkileri vb.) gözlemlemelidir.

2.2. Risk Değerlendirmesi (RD)

Risk değerlendirmesi, işyerinde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik yapılan dikkatli bir incelemedir. Bu süreçte:

• Tehlikelerin belirlenmesi,
• Kimlerin nasıl zarar göreceğinin saptanması,
• Risklerin analizi,
• Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması,
• Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi adımları izlenmelidir.

Risk değerlendirmesi, ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır.

2.3. Koruyucu Önlemler

Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen risklere yönelik olarak alınacak önlemler, işverenin yükümlülüğündedir. Bu önlemler:

• Mühendislik Kontrolleri: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya azaltılmasıdır. (Örn: Havalandırma sistemleri, iş akışının değiştirilmesi, makine tasarımlarının iyileştirilmesi).
• İdari Kontroller: Çalışma sürelerinin düzenlenmesi, iş rotasyonu, eğitimler, bilgilendirmeler gibi yöntemlerdir.
• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Diğer önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda en son başvurulacak yöntemdir. KKD seçimi, kullanımı, bakımı ve temizliği konusunda doğru eğitim verilmesi esastır.

3. Vaka Yaklaşımı ve Pratik Uygulamalar

Meslek hastalığı şüphesi olan bir vakayla karşılaşıldığında izlenecek adımlar:

3.1. Anamnez (Öykü Alma)

Detaylı bir iş anamnezi alınmalıdır. Bu anamnezde:

• Muayene edilen kişinin iş tanımı,
• Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı,
• Bu işyerinde çalışma süresi,
• Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı,
• Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı,
• Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı,
• Çalışanın eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküsü yer almalıdır.

3.2. Fizik Muayene

Fizik muayene, genel bir vücut muayenesini kapsar. Bu muayene sırasında:

• Boy, vücut ağırlığı, kan basıncı, nabız, solunum sayısı, beden ısısı, göğüs çevresi ölçümleri yapılmalıdır.
• Bel ve kalça çevresi ölçümleri yapılmalıdır.
• Tüm sistemlere yönelik muayene (göz, kulak-burun-boğaz, deri, kardiyovasküler, solunum, sindirim, nörolojik vb.) yapılmalıdır.

3.3. Laboratuvar Tetkikleri ve Biyolojik İzlem

Maruz kalınan kimyasallara göre gerekli laboratuvar tetkikleri ve biyolojik izlem yöntemleri uygulanmalıdır. Bu tetkikler:

• Kan ve idrar analizleri (kurşun, civa, kadmiyum vb. için),
• Solunum fonksiyon testleri (SFT),
• Odyometri (işitme testleri),
• EKG,
• Radyografiler (akciğer grafisi vb.),
• Diğer gerekli testler ve biyolojik örnek analizleri.

3.4. Bildirimi Zorunlu Hastalıklar

Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen ve bildirimi zorunlu olan hastalıklara göre bildirim yapılmalıdır. Bu liste, Grup A, Grup B, Grup C ve Grup D olarak sınıflandırılmıştır.

4. SGK Bildirimleri ve Yükümlülükler

İşverenler, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını SGK’ya bildirmekle yükümlüdürler. Bu bildirimler için özel formlar bulunmaktadır.

4.1. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu

Bu form, iş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı durumunda doldurulur ve ilgili kurumlara (SGK, İl Sağlık Müdürlüğü) gönderilir.

5. Kaynaklar