Konfeksiyon Sektöründe Toz, Gürültü ve KAS İSKELET RİSKLERİ

Konfeksiyon Sektöründe Toz, Gürültü ve Kas İskelet Sistemi Riskleri: İşyeri Hekimleri İçin Klinik Rehber

Konfeksiyon sektörü, tekstil ve hazır giyim endüstrisinin önemli bir parçasıdır. Bu sektör, milyonlarca insanın istihdam edildiği, küresel ekonomide önemli bir yere sahip olan bir alandır. Ancak, konfeksiyon sektöründe çalışanlar, maruz kaldıkları çeşitli risk faktörleri nedeniyle önemli sağlık sorunları ile karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu risk faktörlerinin başında toz, gürültü ve tekrarlayan statik kas-iskelet sistemi zorlanmaları gelmektedir.

1. Toz Maruziyeti ve Solunum Sistemi Hastalıkları

Konfeksiyon sektöründe, özellikle pamuk, keten, yün gibi doğal liflerin işlenmesi sırasında önemli miktarda toz açığa çıkmaktadır. Bu tozlar, solunum yoluyla alındığında akciğerlere yerleşerek çeşitli meslek hastalıklarına neden olabilmektedir. Bu hastalıkların başında pnömokonyoz (mesleki akciğer hastalığı) gelmektedir. Pamuk tozu maruziyeti, özellikle pnömokonyoz (mesleki akciğer hastalığı) ve diğer solunum sistemi hastalıkları (KOAH, bronşit, astım) riskini artırmaktadır.

Tanı Kriterleri ve Meslek Hastalığı Bildirimi

Pnömokonyoz: Pamuk tozu, solunum yoluyla alındığında akciğerlere yerleşerek çeşitli meslek hastalıklarına yol açabilir. Belirtiler arasında öksürük, balgam, nefes darlığı, göğüs sıkışması ve yorgunluk yer alır. Tanı için PA akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testleri (FVC, FEV1, FEV1/FVC) kullanılır. ILO sınıflandırmasına göre pnömokonyoz derecelendirilir. Meslek hastalığı bildirimi, ilgili mevzuat gereği yapılması zorunludur.

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı): Pamuk tozu, ahşap işleme (tahkimat) sırasında kullanılan kimyasallar ve sentetik reçineler nedeniyle de gelişebilir. Belirtiler arasında nefes darlığı, öksürük, balgam ve hırıltılı solunum yer alır. Tanı, solunum fonksiyon testleri ile konulur.

Maruziyet Sınır Değerleri ve Koruyucu Önlemler

Toz: Türkiye’de toz maruziyeti için MAK (Maksimum Kabul Edilebilir Konsantrasyon) değerleri belirlenmiştir. Pamuk tozu için MAK değeri 0.5 mg/m³’tür. Bu değerin aşılması durumunda koruyucu önlemler alınması gerekmektedir. Bu önlemler arasında; toz oluşumunu azaltacak iş organizasyonu, yerel havalandırma sistemleri, uygun kişisel koruyucu donanımlar (maske, solunum cihazı) ve hijyen önlemleri yer alır.

Pnömokonyoz İçin Bilgi ve Belgeler: Pnömokonyoz izleme birimine gönderilecek bilgi ve belgeler arasında toz ölçüm sonuçları, göğüs filmleri ve pnömokonyoz değerlendirme işçi gözlem formları yer alır.

2. Gürültü Maruziyeti ve İşitme Kaybı

Konfeksiyon sektöründe, dikiş makineleri, ütüleme, kalıp kesme gibi işlemler sırasında yüksek düzeyde gürültüye maruziyet söz konusudur. Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK), genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır. Bu durum, iç kulaktaki tüy hücrelerinin hasarı sonucu oluşur. Gürültüye bağlı işitme kaybı geri dönüşümsüzdür.

Tanı Kriterleri ve Meslek Hastalığı Bildirimi

Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı (GBİK): Tanı için odyometri testi yapılır. İşitme kaybı, genellikle 6 metreden sonra başlayan işitme kaybı olarak tanımlanır. 80 dB (A) ve üzerindeki gürültü düzeylerinde maruziyetin başlamasıyla işitme kaybı riski artar. 85 dB (A) ve üzerindeki gürültü düzeylerinde ise işe girişte ve periyodik muayenelerde odyometri testi ile işitme kaybı takibi gerekmektedir. Meslek hastalığı bildirimi, ilgili mevzuat gereği yapılmalıdır.

Maruziyet Sınır Değerleri ve Koruyucu Önlemler

Gürültü: Türkiye’de gürültü maruziyet sınır değeri 80 dB (A) olarak belirlenmiştir. 85 dB (A) ve üzerindeki işyerlerinde ise işe girişte ve periyodik muayenelerde odyometri testi ile işitme kaybı takibi gerekmektedir. Koruyucu önlemler arasında; gürültü kaynağında önlemler, iletim yolunda önlemler ve alıcıda önlemler yer alır. Alıcıda önlemler kapsamında kişisel koruyucu donanımlar (kulaklık, tıkaç) kullanılır.

3. Kas İskelet Sistemi Zorlanmaları

Konfeksiyon sektöründe, dikiş dikme, ütüleme, kalıp kesme gibi tekrarlayan statik ve dinamik zorlanmalar, monoton çalışma, uygunsuz duruşlar, yetersiz vücut mekaniği kullanımı ve ağır yük kaldırma gibi nedenlerle kas-iskelet sistemi hastalıkları (KİH) yaygın olarak görülmektedir. Bu hastalıklar arasında en sık görülenler; karpal tünel sendromu, tenosinovit, bel ağrıları, boyun fıtığı, omuz ve dirsek problemleri, el ve ayak bileği zorlanmalarıdır.

Tanı Kriterleri ve Meslek Hastalığı Bildirimi

Karpal Tünel Sendromu (KTS): Tekrarlayan el hareketleri, monoton çalışma, uygunsuz duruş, titreşim gibi nedenlerle median sinirin karpal tünelde sıkışması sonucu oluşur. Belirtiler arasında parmaklarda uyuşma, karıncalanma, ağrı ve gece artan şikayetler yer alır. Tanı için Phalen, Tinnel ve el bileği nörolojik muayeneleri yapılır. Meslek hastalığı bildirimi zorunludur.

Bel Ağrıları: Ağır yük kaldırma, monoton çalışma, uygunsuz duruş, vibrasyon gibi nedenlerle ortaya çıkar. Belirtiler arasında belde ağrı, tutulma, hareket kısıtlılığı yer alır. Tanı için fizik muayene ve gerektiğinde radyolojik tetkikler yapılır. Meslek hastalığı bildirimi zorunludur.

Maruziyet Sınır Değerleri ve Koruyucu Önlemler

Ergonomi: İşin, çalışanın fiziksel ve psikososyal özelliklerine uygun olarak tasarlanması esastır. İşyeri düzenlemesi, çalışma metotları, kullanılan araç ve gereçler, duruşlar, molalar, iş rotasyonu gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır. Ağır yük kaldırma ve taşıma işlerinde doğru kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmelidir. Kişisel koruyucu donanımlar (iş eldiveni, bileklik, dizlik vb.) kullanılmalıdır.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi ya da tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır. İşverenler, iş kazası veya meslek hastalığı bildirim yükümlülüklerini yerine getirmemekten sorumludur ve bu yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere yasal yaptırımlar uygulanır.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin temel görevlerinden biri, işyerini tanımak, çalışma ortamını ve koşullarını değerlendirmek ve risk değerlendirmesi (RD) yapmaktır. RD sonucunda belirlenen risklere göre uygun önleyici ve koruyucu tedbirler alınmalıdır. Bu tedbirler; eliminasyon (kaynağında yok etme), ikame (daha az zararlı bir madde ile değiştirme), mühendislik kontrolleri (havalandırma, izolasyon vb.), idari kontroller (iş rotasyonu, iş süresinin azaltılması vb.) ve en son çare olarak kişisel koruyucu donanımlar (KKD) şeklinde sıralanır.

Pratik Uygulama ve Vaka Yaklaşımı

Örnek Vaka: Bir konfeksiyon işçisinde tekrarlayan dikiş makinesi kullanımı nedeniyle el ve bilek bölgesinde ağrı, uyuşma ve karıncalanma şikayetleri mevcut. İşyeri hekimi tarafından yapılan muayenede ve testlerle Karpal Tünel Sendromu ön tanısı konulmuş. Bu durumda işyeri hekimi; işçinin çalışma postürünü gözden geçirmeli, dikiş makinesinin ergonomik özelliklerini değerlendirmeli, titreşim azaltıcı önlemler almalı, uygun eldiven kullanımını sağlamalı ve iş rotasyonu ile dinlenme molalarını düzenlemelidir. Gerekirse işçi, fizyoterapist veya ortopediste sevk edilerek uygun tedavinin başlanması sağlanmalıdır.

Özetle, işyeri hekimleri; toz, gürültü ve kas-iskelet sistemi risklerini belirlemeli, bu risklere yönelik uygun önlemleri almalı, çalışanları bilgilendirmeli ve gerekli sağlık gözetimini yapmalıdır. Meslek hastalığı bildirim yükümlülüklerini zamanında ve eksiksiz yerine getirmelidir.