Kaynakçı Gözü: Fotoelektriğe Bağlı Keratokonjonktivit

Bu yazı, işyeri hekimlerine yönelik olarak, kaynak işlemleri sırasında ortaya çıkan ve fotoelektrik ark radyasyonuna bağlı olarak gelişen akut keratokonjonktivit (kaynakçı gözü) tanısı, etiyolojisi, maruziyet sınırları, klinik tablosu, tanı kriterleri, meslek hastalığı bildirimi ve SGK süreci, işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler konularında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Kaynak işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkı, gözün dış katmanlarına (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon yoluyla zarar verebilir. Bu durum, akut keratokonjonktivit olarak adlandırılır ve halk arasında “ark gözü” olarak da bilinir. Kaynak işlemi hem kaynakçıyı hem de kaynak işi yapılan yerin yakınında bulunan kişileri olumsuz etkileyebilir. Özellikle yetersiz kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı durumunda risk daha da artmaktadır.

Tanım ve Etiyoloji

Fotoelektriğe Bağlı Keratokonjonktivit (Ark Gözü): Gözün dış katmanlarının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesiyle oluşan bir rahatsızlıktır. Kaynak işlemi sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkı, bu duruma neden olur.

Maruziyet Sınır Değerleri ve Tanı Kriterleri

Kaynak işlemleri sırasında maruz kalınan ultraviyole (UV) radyasyon için belirlenmiş maruziyet sınır değerleri, uluslararası standartlarda belirtilmiştir. Türkiye’de de bu değerler, ilgili mevzuatlarla belirlenmiş olup, işyeri hekimlerinin bu değerlere dikkat etmesi gerekmektedir.

Tanı Kriterleri:

• Etkilenmenin hemen ardından göz ağrısı veya görme sorunlarının başlamaması (genellikle 3-6 saat sonra gelişir).
• Gözde kaşıntı, kızarıklık, bulanık görme, ışık hassasiyeti ve aşırı gözyaşı salgısı.
• Tanı, genellikle klinik muayene ile konulur.

Klinik Tablo

Belirtiler genellikle etkilenmeden birkaç saat sonra ortaya çıkar. Gözde kaşıntı, kızarıklık, bulanık görme, ışık hassasiyeti ve aşırı gözyaşı salgısı görülebilir. Ağır vakalarda geçici körlük de oluşabilir. Ultraviyole ışınlarına uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

Kaynakçı gözü, akut bir durum olup, genellikle iş kazası olarak değerlendirilir. İş kazası meydana geldiğinde, işyeri tarafından derhal ilgili makamlara bildirim yapılmalı ve SGK süreçleri takip edilmelidir. İş kazası ve meslek hastalığı bildirim formları eksiksiz doldurulmalı ve ilgili kurumlara (SGK, İl Sağlık Müdürlüğü) iletilmelidir.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi:

• Kaynak işlemlerinin yapıldığı alanlar ziyaret edilerek, maruziyetin olduğu yerler ve kullanılan ekipmanlar gözlemlenmelidir.
• Risk değerlendirmesi yapılarak, ultraviyole radyasyona maruziyetin belirlenmesi ve bu riskin azaltılmasına yönelik önlemler planlanmalıdır.
• Özellikle kaynakçıların KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) kullanımına yönelik eğitimleri gözden geçirilmelidir.

Koruyucu Önlemler:

• Kaynakçıların, kaynak maskesi veya kaskı kullanmaları ve bu maskelerin filtre camlarının doğru derecelendirilmiş olması sağlanmalıdır.
• İşyerinde çalışan diğer kişilerin korunması için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır.
• Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler kullanılarak hem kaynakçıların hem de alandaki gözlemcilerin korunması sağlanmalıdır.

Pratik Uygulanabilir Bilgi ve Vaka Yaklaşımı

Vaka Yaklaşımı:

• Kaynak işlemi yapan kişilerin işe giriş ve periyodik muayenelerinde göz sağlığına yönelik özel dikkat gösterilmelidir.
• Etkilenmenin hemen ardından gelişen belirtiler için hastanın öyküsü detaylı alınmalıdır.
• Gerekli durumlarda hastanın gözlerinin dinlendirilmesi ve bol sıvı alması teşvik edilmelidir.
• Ağır vakalarda veya iyileşmeyen durumlarda, göz hastalıkları uzmanına sevk edilmelidir.
• İş kazası bildirimi ve SGK süreçleri eksiksiz yerine getirilmelidir.

Tedavi ve Koruma

Tedavi:

• Akut keratokonjonktivit genellikle kendiliğinden iyileşir. Gözlerin nemli tutulması, bol sıvı alımı ve dinlenme önemlidir.
• Ağrı kesiciler ve göz damlaları semptomatik tedavi olarak kullanılabilir.
• Gerekli durumlarda göz hastalıkları uzmanına sevk edilmelidir.

Korunma:

• Kaynak işlemleri sırasında asla çıplak gözle ark kaynağına bakılmamalıdır.
• Uygun KKD (kaynak maskesi, filtreli camlar, koruyucu giysiler) kullanılmalıdır.
• Yakındaki çalışanları korumak için paravanlar kullanılmalıdır.
• Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler kullanılmalıdır.