Karpal Tünel Sendromu: Mesleki Etkenler ve Tanı

Karpal Tünel Sendromu (KTS), el bileğindeki karpal tünel adı verilen dar bir anatomik yapının içinden geçen median sinirin sıkışması sonucu oluşan bir nöropatidir. Fizyopatolojisinde, karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilidir:

• Tekrarlayan el hareketleri
• Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma
• Sıkı kavrama
• Avuç içinde mekanik stres
• El-kol vibrasyonu

Bu rahatsızlık, özellikle inşaat sektöründe tekrarlayan el hareketleri ve titreşim gibi risk faktörleri nedeniyle daha sık görülmektedir. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili istatistikler, KTS’nin önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir.

Tanı Kriterleri ve Klinik Tablo

KTS’nin tanısı, tipik olarak hastanın bildirdiği semptomlara ve fizik muayene bulgularına dayanır. Klinik tablo genellikle aşağıdaki gibidir:

• Uyuşma ve Karıncalanma: Başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3,5 parmak) aralıklı uyuşmalar en sık görülen belirtilerdir. Bu uyuşmalar genellikle gece ortaya çıkar ve hastanın uykusunu bölebilir. Sabahları ve işten sonra bu semptomlar daha belirgin hale gelebilir.
• Ağrı: Ağrı, genellikle elde başlayan ve bileğe doğru yayılan bir ağrı şeklinde olabilir. Ağrı, özellikle gece veya tekrarlayan el hareketleri sırasında artabilir.
• Kas Güçsüzlüğü ve Atrofi: Hastalığın ilerlemesiyle birlikte başparmak tabanındaki kaslarda güçsüzlük ve atrofi (kas kaybı) gelişebilir. Bu durum, kavrama ve ince motor becerilerde zorluğa yol açar.
• Titreşim Hassasiyeti: Bazı hastalarda titreşime karşı artmış hassasiyet olabilir.

Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri ve ENMG Endikasyonları

KTS’nin mesleki etiyolojisi göz önüne alındığında, belirli iş kollarında tekrarlayan el hareketleri, ergonomik olmayan pozisyonlar, sıkı kavrama, avuç içinde mekanik stres ve el-kol vibrasyonu gibi faktörler KTS gelişimini tetikleyebilir. Bu faktörlere maruziyetin sınır değerleri ve önerilen önleyici tedbirler ilgili mevzuatta belirtilmiştir.

Tanısal Yaklaşım ve ENMG Endikasyonları

KTS tanısı, hastanın bildirdiği semptomlar, fizik muayene bulguları ve elektrofizyolojik testler (özellikle Elektromiyografi – ENMG) ile konulur. ENMG, median sinirin karpal tünel içindeki iletim hızını ve amplitüdünü değerlendirerek KTS tanısında altın standarttır. ENMG endikasyonları şunlardır:

• Tipik KTS semptomları olan hastalarda,
• Fizik muayenede KTS bulguları olan hastalarda,
• İletim tipi ve sensörinöral işitme kaybını ayırt etmek için,
• Nörolojik muayene bulgularında spinal kord lezyonlarından şüphelenildiğinde,
• Diğer nörolojik durumların (örn. multipl skleroz) takibinde.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

KTS’nin meslek hastalığı olarak bildirilmesi için aşağıdaki süreç izlenir:

• İşyeri Hekimi Tarafından Bildirim: İşyerinde KTS’ye neden olabilecek tekrarlayan el hareketleri, ergonomik olmayan pozisyonlar, sıkı kavrama, avuç içinde mekanik stres veya el-kol vibrasyonu gibi risk faktörlerine maruz kalan bir çalışanda KTS geliştiğinde, işyeri hekimi tarafından meslek hastalığı ön tanısı konulur.
• SGK’ya Bildirim: İşyeri hekiminin ön tanısı üzerine, ilgili mevzuat çerçevesinde (Türkiye’de İş Sağlığı ve Meslek Hastalıkları Kanunu ve ilgili yönetmelikler) en kısa sürede Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirim yapılır.
• SGK Süreci: SGK, bildirilen meslek hastalığı ile ilgili gerekli incelemeleri yapar ve uygun bulunması halinde iş göremezlik ödeneği, meslek hastalığı sigortası ve rehabilitasyon gibi süreçleri başlatır.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin KTS’nin mesleki etiyolojisini anlaması ve önleyici tedbirleri belirlemesi için:

• Risk Değerlendirmesi: İşyerinde tekrarlayan el hareketleri, ergonomik olmayan pozisyonlar, sıkı kavrama, avuç içinde mekanik stres ve el-kol vibrasyonu gibi KTS’ye neden olabilecek tüm risk faktörleri belirlenmelidir.
• İşyeri Ziyareti: İşyeri hekimi, çalışma ortamını gözlemleyerek riskleri yerinde değerlendirmelidir.
• Koruyucu Önlemler: Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için mühendislik kontrolleri (ergonomik düzenlemeler, titreşim azaltıcı önlemler), idari kontroller (iş rotasyonu, mola süreleri) ve kişisel koruyucu donanımlar (ergonomik eldivenler, bilek destekleri) önerilmelidir.

Pratik Uygulanabilir Bilgiler ve Vaka Yaklaşımı

Vaka Yaklaşımı:

• Anamnez: Hastanın mesleki öyküsü, tekrarlayan el hareketleri, titreşim maruziyeti, çalışma pozisyonları, gece semptomları, elin fonksiyonel durumu gibi bilgiler detaylı olarak alınmalıdır.
• Fizik Muayene: Tinel bulgusu, Phalen bulgusu, duyu muayenesi, kas gücü ve atrofi değerlendirilmelidir.
• Elektrofizyolojik Testler (ENMG): Tanı koymada ve hastalığın şiddetini belirlemede altın standarttır.

Örnek Vaka Sunumu:

45 yaşında bir inşaat işçisi, son birkaç aydır özellikle geceleyin artan başparmak, işaret parmağı ve orta parmağında uyuşma ve karıncalanma şikayetiyle işyeri hekimine başvuruyor. Muayenesinde Tinel bulgusu pozitif, Phalen bulgusu pozitif ve el bileği kas gücünde azalma saptanıyor. ENMG sonucunda median sinirin karpal tünel içinde sıkıştığı tespit ediliyor. İşyeri hekimi tarafından hastaya ergonomik eldiven kullanması, tekrarlayan el hareketlerinden kaçınması ve dinlenme molaları vermesi öneriliyor. Gerekli görülürse cerrahi tedavi için hasta ilgili bölüme sevk ediliyor.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci:

KTS’nin meslek hastalığı olarak bildirilmesi ve SGK süreçleri yukarıda detaylı olarak açıklanmıştır.