İşyerinde çalışan bir personel rahatsızlandığında veya doktor tarafından reçete edilmiş bir ilacın uygulanması gerektiğinde sıklıkla karşılaşılan taleplerden biri şudur: “Doktor bey, bir iğne yapabilir misiniz?”
İlk bakışta oldukça basit ve masum görünen bu talep, aslında işyeri hekimi açısından önemli hukuki, mesleki ve tıbbi sorumlulukları beraberinde getirebilir. Özellikle işyerinde uygun donanıma sahip bir revir bulunmadığında, enjeksiyon uygulaması alışkanlıkla sürdürülen ancak hukuki dayanağı yeterince sorgulanmayan bir uygulamaya dönüşebilmektedir.
Peki, işyeri hekimi işyerinde çalışanlara enjeksiyon yapabilir mi? Reçeteli bir ilacın intramüsküler (kas içine) veya intravenöz (damar yoluyla) uygulanması mevzuat açısından mümkün müdür? İşverenin bu yönde talepte bulunması halinde nasıl hareket edilmelidir?
Bu soruların yanıtını ilgili mevzuat, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının CİMER üzerinden verdiği resmî görüş ve sağlık hizmetlerinin sunumuna ilişkin düzenlemeler çerçevesinde değerlendirelim.
İşyerinde enjeksiyon talebi neden bu kadar yaygın?
İşyerlerinde sağlık hizmetleri konusunda karşılaşılan en önemli sorunlardan biri, işyeri hekiminin görev ve yetkilerinin zaman zaman yanlış yorumlanmasıdır.
Birçok işyerinde standartlara uygun, sağlık hizmeti sunumuna elverişli bir revir bulunmamaktadır. Bazı işyerlerinde ise yalnızca ilk yardım amacıyla düzenlenmiş bir oda, muayene alanı veya temel sağlık malzemelerinin bulunduğu küçük bir bölüm vardır.
Buna rağmen çalışanların sağlık sorunlarıyla karşılaşıldığında işverenin veya çalışanın beklentisi çoğu zaman aynıdır: İşyeri hekimi zaten burada olduğuna göre gerekli müdahaleyi de yapabilir.
Örneğin çalışan, başka bir sağlık kuruluşunda muayene olmuş ve kendisine enjeksiyon yoluyla uygulanacak bir ilaç reçete edilmiştir. Hastaneye veya sağlık kuruluşuna tekrar gitmek istemez. İşverense çalışanın işyerinden ayrılmasını, zaman ve üretim kaybı olarak değerlendirebilir.
Böylece işyeri hekiminden enjeksiyon yapması istenir.
Bazı işyerlerinde bu uygulama yıllardır devam ediyor olabilir. Hatta önceki işyeri hekimi de aynı işlemi yapmış olabilir. Ancak bir uygulamanın uzun süredir yapılıyor olması, onun mevzuata uygun olduğu anlamına gelmez.
Burada temel soru şudur: İşyeri hekimine verilen görev ve yetkiler, işyerinde rutin tedavi ve ilaç uygulamalarını da kapsıyor mu?
İşyeri hekiminin görev ve yetkileri nelerdir?
İşyeri hekimliğinin temel hukuki dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur. Kanunun ilgili hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 20 Temmuz 2013 tarihli, 28713 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, işyeri hekimlerinin görev ve sorumluluklarını ayrıntılı olarak düzenlemektedir.
Yönetmeliğin 9. maddesinde işyeri hekiminin görevleri üç temel başlık altında ele alınmaktadır:
- Rehberlik ve danışmanlık,
- Sağlık gözetimi,
- Eğitim, bilgilendirme ve kayıt.
Bu kapsamda işyeri hekimi; işyerindeki sağlık risklerinin değerlendirilmesine katılır, çalışanların işe giriş ve periyodik muayenelerini gerçekleştirir, çalışma ortamının sağlık yönünden gözetimini yapar, meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik çalışmalar yürütür ve çalışanların sağlık eğitimlerini planlar.
Ayrıca iş sağlığı ve güvenliği kurullarına katılmak, iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirmeler yapmak, işyerindeki acil durum organizasyonuna sağlık yönünden katkı sağlamak da görevleri arasındadır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: İşyeri hekimliği, esas itibarıyla koruyucu sağlık hizmetlerine ve çalışanların çalışma koşullarına bağlı sağlık risklerinin yönetimine odaklanan bir hekimlik alanıdır.
Yönetmelikte rutin hastalık tedavisi, reçeteli ilaçların uygulanması veya işyerinde sürekli enjeksiyon hizmeti verilmesi, işyeri hekiminin olağan görevleri arasında ayrıca düzenlenmemiştir.
Bu nedenle işyeri hekimliğini, işyerinde bulunan bir poliklinik veya tedavi merkezi gibi değerlendirmek doğru değildir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının CİMER yanıtı ne diyor?
Konuyla ilgili en önemli açıklamalardan biri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılan CİMER başvurusuna verilen resmî yanıttır.
10 Nisan 2025 tarihinde cevaplanan başvuruda, konu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü bünyesindeki İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı tarafından değerlendirilmiştir.
Bu gönderiyi Instagram’da gör
Verilen yanıtın özü oldukça açıktır:
İşyeri hekimlerinin görev ve yetkilerini düzenleyen Yönetmelik hükümlerinde, reçeteli veya reçetesiz ilaçların intramüsküler enjeksiyon yoluyla uygulanması ya da intravenöz yolla ilaç veya mayi verilmesine ilişkin bir görev ve yetki bulunmadığı, bu nedenle söz konusu uygulamaların yapılmasına imkân olmadığı; acil hallerin ise bu değerlendirmeden ayrı tutulduğu belirtilmiştir.
Bu görüş, işyeri hekimlerinin rutin enjeksiyon uygulamaları konusunda önemli bir hukuki dayanak oluşturmaktadır.
Burada özellikle altı çizilmesi gereken husus, uygulamanın reçeteli veya reçetesiz olmasının sonucu değiştirmemesidir. İlacın başka bir hekim tarafından reçete edilmiş olması, işyeri hekimine otomatik olarak işyerinde enjeksiyon yapma yetkisi kazandırmaz.
Dolayısıyla işverenin veya çalışanın talebi, daha önceki uygulamalar ya da ilacın reçeteli olması tek başına yeterli bir hukuki gerekçe değildir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ve Ek 11. madde
Konunun ikinci önemli hukuki boyutu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’dur.
Sağlık hizmetlerinin sunumu, yalnızca sağlık meslek mensubunun mesleki bilgi ve becerisine bağlı bir faaliyet değildir. Hizmetin sunulduğu yer, kuruluşun niteliği, izin ve ruhsat koşulları ile ilgili diğer mevzuat hükümleri de önem taşımaktadır.
Kanunun Ek 11. maddesi, sağlık hizmetlerinin denetlenmesini ve ruhsatsız veya yetkisiz sağlık hizmeti sunulmasına ilişkin yaptırımları düzenlemektedir.
3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu;
“Madde Ek 11- Sağlık hizmeti sunumu ile ilgili tüm iş ve işlemler Sağlık Bakanlığınca denetlenir. Olağanüstü
durumlarda mesleğini icraya yetkili kişilerce acil sağlık hizmeti ulaşana ve sağlık hizmeti devamlılık arz edene
kadar verilecek olan sağlık hizmeti hariç, ruhsatsız olarak sağlık hizmeti sunan veya yetkisiz kişilerce sağlık
hizmeti verdirenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.”
Maddenin güncel hükümlerine göre, olağanüstü durumlarda mesleğini icraya yetkili kişilerce acil sağlık hizmeti ulaşana ve sağlık hizmeti devamlılık arz edene kadar verilen hizmetler istisna olmak üzere, ruhsatsız veya yetkisiz olarak sağlık hizmeti veren ya da verdirenler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmektedir.
Ayrıca özel izne tabi hizmet birimlerinin ve sağlık kuruluşlarının gerekli izinler alınmadan açılması ve hizmet sunması bakımından idari yaptırımlar da düzenlenmiştir.
Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Bir işyerinde enjeksiyon yapılmasının her durumda ve kendiliğinden 3359 sayılı Kanun’un Ek 11. maddesi kapsamında suç oluşturduğu söylenemez. Bunun için somut uygulamanın niteliği, sağlık hizmeti sunumuna ilişkin izin ve yetki koşulları ile olayın diğer özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Ancak işyerindeki bir odanın, ilk yardım odasının veya standart bir revirin yalnızca mevcut olması, burayı kendiliğinden ruhsatlı bir sağlık kuruluşuna dönüştürmez. İşverenler ve işyeri hekimleri bu ayrımı göz önünde bulundurmalıdır.
Enjeksiyon uygulamasının tıbbi ve mesleki riskleri
Konuyu yalnızca mevzuat açısından değerlendirmek de yeterli değildir. Enjeksiyon işlemi, uygun koşullarda ve doğru teknikle yapılması gereken tıbbi bir uygulamadır.
Özellikle işyerlerinde rutin enjeksiyon hizmeti sunulması halinde aşağıdaki riskler ortaya çıkabilir:
Alerjik reaksiyon ve anafilaksi: İlacın uygulanmasının ardından ciddi alerjik reaksiyonlar gelişebilir. Anafilaksi, hızlı değerlendirme ve acil müdahale gerektiren, yaşamı tehdit edebilen bir tablodur. İşyerinde gerekli ilaç, ekipman, eğitimli personel ve sevk organizasyonunun bulunup bulunmadığı önemlidir.
Enfeksiyon ve uygulama komplikasyonları: Uygun sterilizasyon ve asepsi koşullarının sağlanamaması enfeksiyon riskini artırabilir. İntramüsküler enjeksiyonlarda sinir hasarı, hematom, apse ve doku hasarı gibi komplikasyonlar da görülebilir.
İlaç güvenliği: İlacın doğru kişi, doğru ilaç, doğru doz, doğru yol ve doğru zamanda uygulanması gerekir. İlaç alerjileri, kontrendikasyonlar, eşlik eden hastalıklar ve diğer ilaçlarla etkileşimler değerlendirilmelidir.
Kayıt ve belgelendirme: Uygulama öncesi değerlendirme, bilgilendirilmiş onam, ilaç ve doz bilgileri, uygulama saati, uygulayıcı bilgileri ve olası komplikasyonların kayıt altına alınması gerekir. Uygun kayıt sisteminin bulunmaması, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda ciddi sorunlara yol açabilir.
Hukuki ve mesleki sorumluluk: Bir komplikasyon geliştiğinde yalnızca uygulamayı yapan hekimin değil, olayın koşullarına göre işverenin ve ilgili diğer kişilerin sorumluluğu da gündeme gelebilir. Sigorta kapsamı ve tazminat değerlendirmeleri bakımından da uygulamanın hukuki dayanağı önem taşır.
Kısacası, enjeksiyon işlemi yalnızca bir enjektör ve ilaçtan ibaret değildir. Uygun sağlık hizmeti altyapısı, hasta güvenliği ve hukuki yetki birlikte değerlendirilmelidir.
İşverenler bu konuda nasıl hareket etmeli?
İşverenlerin çalışanlarının sağlık hizmetlerine hızlı erişimini istemesi son derece anlaşılabilir bir durumdur. Ancak bu ihtiyacın karşılanması, işyeri hekiminin görev ve yetkilerinin dışında rutin tedavi uygulamaları üstlenmesiyle sağlanmamalıdır.
Çalışanın enjeksiyon ihtiyacı varsa uygun sağlık kuruluşuna yönlendirilmesi, işveren tarafından gerekli kolaylığın sağlanması ve iş organizasyonunun buna göre düzenlenmesi en doğru yaklaşımdır.
İşverenler ayrıca işyerindeki ilk yardım organizasyonunu mevzuata uygun şekilde oluşturmalı, acil durum ekiplerinin eğitimini sağlamalı ve gerektiğinde sağlık kuruluşlarına hızlı ulaşımı mümkün kılacak bir sistem kurmalıdır.
Unutulmamalıdır ki çalışanı sağlık kuruluşuna yönlendirmek zaman kaybı gibi görünse de uygun olmayan koşullarda gerçekleştirilen bir tıbbi uygulamanın doğurabileceği sonuçlar çok daha ağır olabilir.
İşyeri hekimleri çalışan ve işveren taleplerine nasıl yanıt vermeli?
İşyeri hekimleri açısından en doğru yaklaşım, talebi nazik ancak net bir şekilde karşılamaktır.
Örneğin şu açıklama kullanılabilir:
“Bu uygulama, işyeri hekimliği görev ve yetkilerini düzenleyen yönetmelikte rutin bir hizmet olarak yer almıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının CİMER üzerinden verdiği yazılı görüşte de işyerinde rutin intramüsküler enjeksiyon ve intravenöz ilaç veya mayi uygulamasına imkân bulunmadığı belirtiliyor. Bu nedenle sizi uygun bir sağlık kuruluşuna yönlendirmem gerekiyor. Bu yaklaşım hem sizin hasta güvenliğiniz hem de benim mesleki sorumluluğum açısından önem taşıyor.”
Bu açıklama, tartışmaya girmeden konuyu mevzuat ve hasta güvenliği çerçevesinde değerlendirmeyi sağlar.
İşyeri hekimlerinin işverenle yaşanabilecek benzer durumlarda, taleplerini ve gerekli yönlendirmelerini uygun kayıt ve iletişim kanalları üzerinden belgelendirmeleri de yararlı olacaktır.
Acil durumlar bu kuralın dışında mı?
Burada önemli bir istisna bulunmaktadır.
İşyeri hekiminin görevi yalnızca rutin sağlık gözetimiyle sınırlı değildir. İşyerinde meydana gelen acil sağlık durumlarında, mesleki bilgi ve yetkisi çerçevesinde gerekli ilk müdahaleyi yapmak ve acil sağlık hizmetlerinin organizasyonuna katkı sağlamak da önemlidir.
Örneğin ciddi bir alerjik reaksiyon, kalp durması, ağır yaralanma veya yaşamı tehdit eden başka bir durumda hekimin acil müdahalede bulunması gerekir.
3359 sayılı Kanun’un Ek 11. maddesi de olağanüstü durumlarda mesleğini icraya yetkili kişilerce acil sağlık hizmeti ulaşana ve sağlık hizmeti devamlılık arz edene kadar verilen hizmetleri ayrıca değerlendirmektedir.
Ancak acil durum istisnası, işyerinde rutin enjeksiyon veya tedavi hizmeti sunulabileceği anlamına gelmez. Acil müdahale ile planlı ve rutin sağlık hizmeti birbirinden farklı kavramlardır.
İşyeri hekimi tedavi merkezi değil, çalışan sağlığının koruyucusudur
İşyerinde enjeksiyon yapılması konusu, basit bir uygulama gibi görünse de işyeri hekimliği mevzuatı, sağlık hizmetlerinin sunum koşulları ve hasta güvenliği açısından dikkatle değerlendirilmelidir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na dayanan İşyeri Hekimi Yönetmeliği, işyeri hekiminin görevlerini ağırlıklı olarak koruyucu sağlık hizmetleri ve sağlık gözetimi çerçevesinde tanımlamaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 10 Nisan 2025 tarihli CİMER yanıtı da rutin intramüsküler enjeksiyon ve intravenöz ilaç veya mayi uygulamalarının işyeri hekimliği görevi kapsamında bulunmadığı yönünde açık bir görüş ortaya koymaktadır.
İşverenlerin çalışan sağlığını koruma sorumluluğu, işyeri hekimlerinden mevzuatın öngörmediği uygulamaları talep etmek anlamına gelmez. İşyeri hekimlerinin de mesleki sınırlarını koruması, çalışanları gerektiğinde uygun sağlık kuruluşlarına yönlendirmesi ve acil durumlar için gerekli organizasyonu sağlaması gerekir.
Unutmayalım: İş sağlığında amaç, yalnızca çalışanı işyerinde tutmak değil, onun sağlığını ve güvenliğini korumaktır. Bazen doğru hekimlik uygulaması, bir enjeksiyon yapmak değil, çalışanı doğru sağlık kuruluşuna yönlendirmektir.
Yasal bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut bir olay hakkında hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Mevzuat hükümleri ve uygulamalar zaman içinde değişebileceğinden, somut olaylarda güncel mevzuat ve yetkili kurum görüşleri esas alınmalıdır.
İlgili mevzuat ve kaynaklar:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
- İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik – 20.07.2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmî Gazete.
- 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu – Ek 11. madde.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 10.04.2025 tarihli CİMER başvuru yanıtı.