İşyeri Hekimleri İçin Odyometri Temel Yorumlama Kılavuzu

Bu kılavuz, işyeri hekimlerinin gürültüye maruz kalan çalışanların odyometrik sonuçlarını doğru bir şekilde yorumlayabilmeleri için hazırlanmıştır. Klinik tablo, tanı kriterleri, maruziyet sınırları, meslek hastalığı bildirimi ve SGK süreci gibi konuları içeren bu rehber, işyeri ziyaretleri, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler gibi pratik bilgileri de kapsamaktadır.

1. Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

Odyometri, işitme kaybının değerlendirilmesinde kullanılan temel bir testtir. İşyerindeki gürültü maruziyeti, iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen sınır değerler ve yasal mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.

1.1. Tanı Kriterleri ve Odyometrik Yorumlama

Odyogram: İşitme kaybının derecesini ve tipini belirlemek için kullanılan bir grafiktir. Odyogramda, farklı frekanslardaki işitme seviyeleri desibel (dB) cinsinden gösterilir. İşitme kaybının tespiti için genellikle 80 dB (A) ve üzerindeki gürültü düzeylerinde odyometri testi yapılmalıdır. Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) genellikle konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler.

1.2. Maruziyet Sınırları ve Yasal Mevzuat

Gürültüye maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri, ilgili mevzuatlarla belirlenmiştir. Türkiye’de Gürültü Yönetmeliği’ne göre, gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren önlem almaya başlamalıdır. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski, kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. Bu oran da, darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir.

1.3. Klinik Tablo ve Bulgular

İşitme kaybı, kulak çınlaması (tinnitus) ve sağırlığa kadar ilerleyebilen bir durumdur. Kulak çınlaması, GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon, iskemik kalp rahatsızlıkları, stres, sıkıntı ve uyku bozukluğu yer almaktadır.

2. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi zorunludur. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır. İşverenler, işyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarını derhal ilgili kurumlara bildirmekle yükümlüdürler. Meslek hastalığı bildirimi için gerekli belgeler ve süreçler Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen prosedürlere göre yürütülür.

3. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekimi, işyerini tanımalı, çalışma ortamındaki tehlikeleri belirlemeli ve risk değerlendirmesi yapmalıdır. Bu değerlendirme sonucunda gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınmalıdır. İşyeri ziyaretlerinde, gürültü, titreşim, toz gibi fiziksel faktörlerin yanı sıra kimyasal ve biyolojik etkenlere maruziyet de değerlendirilmelidir. Kişisel koruyucu donanımların (KKD) seçimi ve kullanımı konusunda eğitimler verilmelidir.

4. Pratik Uygulanabilir Bilgi ve Vaka Yaklaşımı

4.1. Odyometri Sonuçlarının Yorumlanması

Odyogramlar, işitme kaybının derecesini ve tipini belirlemek için kullanılır. İşitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir. Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli, KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı, kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli, KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir. İşitme kaybının düzeyine göre sınıflandırma ve uygun yönlendirme yapılmalıdır.

4.2. Hangi Bulgular Sevki Gerektirir?

Odyogramlarda saptanan işitme kayıplarının (cinsiyet ve yaş grupları göz önüne alınarak) uyarı ve sevk düzeylerine göre risk sınıflaması yapılmalıdır. Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp, sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. Bu durumda çalışan bilgilendirilmelidir. Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa, sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir.