İSG Hizmet Modelleri: İSGB, OSGB ve TSM Karşılaştırması

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmet Modelleri: İSGB, OSGB ve TSM Karşılaştırması

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) hizmetlerinin sunulmasında farklı işyeri modelleri bulunmaktadır. Bu modeller, işyerlerinin büyüklüğüne, sektörüne ve işçi sayısına göre farklılık göstermekte ve her birinin kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. İşyeri hekimleri olarak, hangi işyeri için hangi modelin daha uygun olacağını belirlemek, mevzuatlara hakimiyet ve pratik uygulamalar konusunda bilgi sahibi olmak büyük önem taşımaktadır.

1. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB)

Tanım: İşverenlerin, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 81. maddesine dayanarak, kendi bünyelerinde oluşturdukları, en az bir işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinden oluşan birimdir. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda ise sırasıyla TSM, Aile Sağlığı Merkezi (ASM), meslek hastalıkları hastanesi, devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarından hizmet alınabilir.

Nitelikler ve İnsan Gücü:

• İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmalıdır.
• İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte, kolay ulaşılabilir, tercihen giriş katta kurulmalıdır. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur.
• İşyeri hekiminin görevleri; rehberlik ve danışmanlık, sağlık gözetimi, eğitim ve bilgilendirme, ilgili birimlerle işbirliği gibi geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Uygunluk: Genellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için daha uygundur. Ancak, işyeri hekiminin haftada ya da günde birkaç saat uğradığı durumlarda, buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir.

2. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)

Tanım: Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir.

Nitelikler ve İnsan Gücü:

• En az bir işyeri hekimi, en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunludur. Bu kişilerin birden fazla OSGB’de görev alamayacakları belirtilmiştir.
• Asgari büyüklükte; en az 10 metrekarelik muayene, 15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale, 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalıdır.
• İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı, sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür.

Uygunluk: Büyük ve orta ölçekli işletmeler için daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır.

3. Toplum Sağlığı Merkezleri – Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB)

Tanım: Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere, işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir.

Nitelikler ve İnsan Gücü:

• En az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli (öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni-VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur.
• ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verebilir.
• İşyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir.

Uygunluk: Özellikle temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar için bir alternatif sunmaktadır. Ancak, bu birimin kurulması ve tescili için ÇSGB-İSGGM’ne bildirim yapılması gerekmektedir.

Karşılaştırmalı Analiz ve Hangi İşyeri İçin Hangisi Uygundur?

İSGB: Küçük ve orta ölçekli işletmeler, özellikle kendi bünyesinde bir İSG birimi kurma imkanı olmayan işyerleri için uygundur. İşyeri hekiminin haftada veya günde birkaç saat uğradığı durumlarda, işyeri hemşiresi veya sağlık memuru gibi yardımcı personel ile hizmet verilebilir.

OSGB: Birden fazla işyerine hizmet verebilen, gerekli donanım ve personele sahip, bu hizmetleri daha organize ve profesyonel bir şekilde sunmak isteyen büyük ölçekli işletmeler ve işyeri hekimi bulundurma yükümlülüğü olan işyerleri için uygundur. Ayrıca, birden fazla OSGB’de görev alamayacakları belirtilen işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları için de bir avantajdır.

TSM-ÇSB: Özellikle temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan, küçük işletmeler ve mevsimlik tarım işçileri gibi daha dezavantajlı gruplar için bir alternatif olabilir. Ancak, bu birimin kurulması ve tescili için bürokratik süreçlerin tamamlanması gerekmektedir.

Sonuç

Her modelin kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. İşyeri hekimlerinin, işyerinin özel koşullarını, büyüklüğünü, sektörünü ve işçi sayısını göz önünde bulundurarak en uygun hizmet modelini seçmesi, hem işveren hem de çalışanlar için en iyi sonucu verecektir.