İşçide Deri Hastalığı: Mesleki Etkenlerin Araştırılması

Deri Hastalığı Olan İşçide Mesleki Etiyoloji Araştırması: Bir Klinik Rehber

Değerli İşyeri Hekimleri,

Çalışma yaşamında deri hastalıkları, hem işçinin yaşam kalitesini hem de iş gücü verimliliğini olumsuz etkileyen yaygın bir sorundur. Bu rehber, deri hastalığı olan bir işçide mesleki etiyolojinin araştırılmasına yönelik klinik bir yaklaşım sunmayı amaçlamaktadır. Tanıdan bildirime, risk değerlendirmesinden koruyucu önlemlere kadar tüm süreçleri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

1. Tanı Kriterleri ve Klinik Tablo

Deri hastalıklarının mesleki kökenli olup olmadığını belirlemek için dikkatli bir anamnez, fizik muayene ve gerekli görülen tetkikler esastır. Başlıca tanı kriterleri şunlardır:

• Anamnez: Hastanın iş öyküsü, çalışma koşulları, maruz kaldığı maddeler, kullanılan kişisel koruyucu donanımlar ve bu maddelere maruz kalma süresi ve miktarı detaylı olarak sorgulanmalıdır.
• Fizik Muayene: Lezyonların tipi, yaygınlığı, lokalizasyonu, ek belirtilerin varlığı ve işyeriyle ilişkisi dikkatle değerlendirilmelidir.
• Yardımcı Tanı Yöntemleri:
• Deri Yama Testi (Patch Test): Belirli kimyasallara karşı gelişen gecikmiş tip aşırı duyarlılık reaksiyonlarını değerlendirmek için kullanılır.
• Fotopatch Test: Direkt ışık altında değerlendirilen gecikmiş tip aşırı duyarlılık reaksiyonlarını değerlendirmek için kullanılır.
• Sabine Testi: Kontakt dermatit tanısında kullanılan bir testtir.
• Deri Biyopsisi: Nadir durumlarda tanıya yardımcı olmak için uygulanabilir.

2. Maruziyet Sınır Değerleri ve Biyolojik İzlem

Çalışma ortamındaki kimyasal maddelere maruziyet sınır değerleri ve biyolojik sınır değerler, ilgili mevzuatlarla belirlenmiştir. İşyeri hekimleri, bu sınır değerlere uygun olarak gerekli ölçümleri yapmalı ve çalışanların biyolojik örneklerini alarak izlemlerini gerçekleştirmelidir.

• Kimyasal Maddeler için MAK ve TLV Değerleri: Ulusal ve uluslararası mevzuatlara göre belirlenen bu değerler, çalışanların maruziyetini değerlendirmek için temel oluşturur.
• Biyolojik İzlem: Biyolojik izlem, vücutta biriken veya metabolize olan kimyasal maddelerin veya bunların metabolitlerinin ölçülmesidir. Bu, maruziyetin düzeyini belirlemek ve uygun önleyici tedbirleri almak için önemlidir.

3. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, ilgili mevzuata göre belirlenen süreler içinde yapılmalıdır. Bu bildirimler için kullanılan formlar ve süreçler aşağıda özetlenmiştir:

• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu: Bu form, iş kazası veya meslek hastalığı şüphesinde veya tanısında SGK’ya bildirim yapmak için kullanılır.
• Bildirim Süresi: Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı öğrenildikten sonraki üç iş günü içinde bildirim yapılmalıdır.
• Yetkili Kurumlar: Bildirimler, işyeri sağlık birimi tarafından öncelikle ilçe sağlık müdürlüğüne veya il sağlık müdürlüğüne yapılır.
• SGK Süreci: Bildirimin ardından SGK tarafından gerekli incelemeler yapılarak meslek hastalığı statüsü belirlenir ve işçinin hakları (iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri vb.) belirlenir.

4. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin görevi, çalışma ortamını ve iş süreçlerini tanıyarak potansiyel riskleri belirlemektir. Bu kapsamda:

• İşyeri Ziyareti: Çalışma ortamı, kullanılan kimyasallar, makineler, iş süreçleri ve çalışanların maruziyetleri hakkında bilgi edinmek için önemlidir.
• Risk Değerlendirmesi (RD): İşyerindeki tüm tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi, analiz edilmesi ve risklerin kontrol altına alınması için gerekli önlemlerin belirlenmesidir.
• Koruyucu Önlemler: Risklerin kaynağında yok edilmesi veya azaltılması esastır. Bu doğrultuda;
• Mühendislik Kontrolleri: Havalandırma sistemleri, yerel emiş sistemleri, proses değişiklikleri gibi önlemlerdir.
• İdari Kontroller: İş rotasyonu, çalışma süresinin sınırlandırılması, eğitim gibi önlemlerdir.
• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Diğer önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır.

5. Yama Testi Yönlendirme Kriterleri

Yama testi (patch test), deri lezyonlarının tipini, yaygınlığını, lokalizasyonunu, ek belirtilerin varlığını ve işyeriyle ilişkisini değerlendirmek için kullanılır. Özellikle kontakt dermatit ve alerjik kontakt dermatit şüphesinde yama testi yönlendirmesi yapılır. Yama testinin pozitif çıkması, şüpheli madde ile temasın kesilmesiyle lezyonların düzelmesi veya temasla tekrar alevlenmesiyle tanıyı destekler. Bu testin uygulanması için:

• Hastanın anamnezinde şüpheli maddeye maruziyet öyküsü alınmalıdır.
• Klinik görünümün kontakt dermatit ile uyumlu olması gerekir.
• Döküntünün anatomik dağılımının mesleki etkilenim ile uyumlu olması gerekir.
• Hastalığın başlaması ile mesleki etkilenme arasında zaman uyumu aranmalıdır.
• Meslek dışı maruziyetlerin dışlanması gerekir.
• Temas kesildiğinde lezyonların düzelmesi veya temasla tekrar alevlenmesi tanıyı destekler.
• Deri yama testleri (provokasyon testleri), potansiyel alerjenleri belirlemek için kullanılabilir.

Değerli meslektaşlarım, bu rehberin deri hastalıkları olan işçilerin mesleki etiyolojisinin araştırılmasında pratik bir yol gösterici olması dileğiyle…