Hadde ve Presleme İşçilerinde Sağlık Gözetimi

Hadde ve Presleme İşçilerinde Sağlık Gözetimi: İşyeri Hekimleri İçin Bir Rehber

Hadde ve presleme iş kolları, metal sanayisinin temel taşlarından birini oluşturmaktadır. Bu iş kolları, yüksek düzeyde fiziksel, kimyasal ve biyolojik risk etkenlerinin yoğun olarak bulunduğu, bu nedenle de işçilerin sağlık gözetiminin büyük önem taşıdığı alanlardır. Bu rehber, işyeri hekimlerine yönelik olarak, hadde ve presleme işçilerinde karşılaşılabilecek sağlık sorunları, tanı kriterleri, maruziyet sınırları, meslek hastalığı bildirimi ve SGK süreci, işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler konularında pratik ve klinik bilgiler sunmayı amaçlamaktadır.

1. Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

Hadde ve presleme işlerinde çalışan işçilerde görülebilecek başlıca sağlık sorunları ve tanı kriterleri, maruziyet sınırları ve klinik tablolar aşağıda detaylandırılmıştır:

Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı (GBİK)

• Tanım: GBİK, işitme testleri ile saptanabilen, genellikle 1 kHz.’nin üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). İç kulağın işlevsel bozukluğudur. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir, örn. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir.
• Klinik Tablo: Tinnitus (kulak çınlaması) ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybı en sık görülen belirtilerdir.
• Maruziyet Sınırları: Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenime bağlı gelişebilir. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken, 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar.
• Tanı: Odyometri testi ile işitme kaybı saptanır.
• Önlem: Mühendislik ve idari önlemlerle birlikte uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı sağlanmalıdır.

Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı

• Tanım: El kol vibrasyonu sendromu olarak da bilinen, damarlarda, sinirlerde, kas ve eklemlerde oluşan, iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır.
• Klinik Tablo: Parmaklarda hissizlik, karıncalanma, beyazlaşma ve ağrı nöbetleri ile karakterizedir.
• Maruziyet Sınırları: Belirlenmiş maruziyet sınır değerleri TS ENV 25349 standardında belirtilmiştir.
• Tanı: Anamnez, fizik muayene ve titreşim ölçümleri ile tanı konulur.
• Önlem: Titreşimi azaltan araç-gereç kullanımı, iş rotasyonu, KKD kullanımı ve ergonomik düzenlemeler önemlidir.

Karpal Tünel Sendromu (KTS)

• Tanım: Karpal tüneldeki median sinirin sıkışması sonucu oluşan bir hastalıktır.
• Klinik Tablo: Parmaklarda (özellikle başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısı) uyuşma, karıncalanma, ağrı ve gece ortaya çıkan şikayetler ön plandadır.
• Maruziyet Sınırları: Tekrarlayan el hareketleri, titreşim, uygunsuz pozisyonlar ve sıkı kavrama risk faktörleridir.
• Tanı: Phalen testi, Tinel testi ve İskemik test gibi özel testlerle tanı konulur.
• Önlem: Tekrarlayan baskılardan kaçınmak, ergonomik düzenlemeler yapmak, el bilek ateli kullanmak ve uygun molalar vermek önemlidir.

2. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi olan bir durumda, derhal işveren tarafından ilgili mercilere (SGK, İl Sağlık Müdürlüğü, vb.) bildirim yapılmalıdır. Bu bildirimler için “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılmalıdır. Bildirim süresi, olayın öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günüdür.

3. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin işyerini tanıması, çalışma ortamını gözlemlemesi ve risk değerlendirmesi yapması, meslek hastalıklarının önlenmesi ve sağlığın korunması açısından temeldir.

İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi

• İşyeri hekimi, iş akış şemasını inceleyerek fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal ve ergonomik risk faktörlerini saptamalıdır.
• Risk faktörlerinin kaynağını belirlemeli, risk analizini yapmalı ve alınacak önlemleri belirlemelidir.
• Çalışma ortamının genel hijyen koşulları (temizlik, havalandırma, aydınlatma vb.) da gözden geçirilmelidir.

Koruyucu Önlemler

• Mühendislik Kontrolleri: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya azaltılmasına yönelik önlemler (havalandırma, izolasyon, iş akışının değiştirilmesi vb.).
• İdari Kontroller: Çalışma süresinin sınırlandırılması, iş rotasyonu, eğitimler, çalışma yöntemlerinin değiştirilmesi.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Mühendislik ve idari kontrollerin yetersiz kaldığı durumlarda, uygun KKD seçimi ve kullanımı sağlanmalıdır. Gürültülü ortamlarda kulak koruyucuları (kulaklık, tıkaç), titreşimli ortamlarda titreşim önleyici eldivenler, kimyasallara karşı koruyucu giysiler ve solunum maskeleri gibi KKD’ler kullanılmalıdır.

4. Vaka Yaklaşımı

Vaka Yaklaşımı: İşyeri hekiminin, hadde ve presleme işçilerinde görülen sağlık sorunlarını değerlendirirken sistematik bir yaklaşım izlemesi önemlidir. Bu yaklaşım şu adımları içermelidir:

• Anamnez: Hastanın iş öyküsü, maruz kaldığı etkenler, çalışma süresi, kullanılan KKD’ler, eğitim durumu, varsa önceki iş kazaları ve meslek hastalıkları hakkında detaylı bilgi alınmalıdır.
• Fizik Muayene: İşin niteliğine uygun olarak sistemik bir fizik muayene yapılmalıdır.
• Tetkik ve Analizler: Risk değerlendirmesi ve anamnez bulgularına göre gerekli laboratuvar tetkikleri, radyolojik incelemeler ve biyolojik örneklemeler (kan, idrar vb.) istenmelidir.
• Tanı ve Değerlendirme: Elde edilen bulgularla tanı konulmalı, meslek hastalığı şüphesi varsa ilgili kurumlara (SGK, Meslek Hastalıkları Hastaneleri vb.) sevk yapılmalıdır.
• Bildirim: İş kazası veya meslek hastalığı bildirimi yasal süreler içinde yapılmalıdır.
• Önlem ve Rehabilitasyon: Tanıya göre gerekli önlemler alınmalı, işe dönüş veya iş değişikliği gibi kararlar verilmelidir.

5. Türkiye Mevzuatı ve SGK Süreci

İş kazaları ve meslek hastalıklarının bildirim ve sigortalılık süreçleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. İşyeri hekimleri, bu süreçlerdeki yasal yükümlülükleri yerine getirmelidir.

6. Kaynaklar