Yara Bakımı ve Tetanoz Profilaksisi: İşyeri Hekimleri İçin Rehber

Yara Bakımı ve Tetanoz Profilaksisi: İşyeri Hekimleri İçin Rehber

Giriş

İş kazaları ve meslek hastalıkları, işyerlerinde karşılaşılan önemli sağlık sorunlarıdır. Bu sorunlardan biri de, yaralanmalar sonucu tetanoz riskidir. İşyeri hekimleri olarak, yaralanma sonrası doğru müdahale ve tetanoz profilaksisi konusunda güncel ve pratik bilgiler sunmak, hem çalışanların hem de işverenlerin sağlığı için hayati önem taşımaktadır. Bu rehber, tetanoz aşılama durumuna göre yaralanma sonrası alınacak önlemleri, tanı kriterlerini, meslek hastalığı bildirim süreçlerini, işyeri ziyaretlerini ve risk değerlendirmesini kapsamaktadır.

1. Tetanoz Enfeksiyonu

Tetanos, Clostridium tetani adlı bakterinin neden olduğu, bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. Maden ocaklarında veya toprakla temas eden yaralanmalar yoluyla bulaşabilir. Bakteri, yaraya girdiğinde kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma (trismus) ile kendini gösterir. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dahil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır ve ölümcül olabilir.

1.1. Tetanoz Aşısı ve Uygulama Takvimi

Tetanos aşısı ile bu hastalık etkili bir şekilde kontrol altına alınmıştır. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır. Türk erkekleri, çocukluk çağında, okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyeri hekiminin devam etmesi gerekir. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi ve antiseptik krem uygulanması gerekir. Doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir.

1.2. Yara Bakımı ve Temas Sonrası Profilaksi

Kuduz şüpheli temas proflaksisinde olduğu gibi, tetanoz profilaksisinde de yara bakımı önemlidir. Yara temizliği, antiseptik uygulanması ve aşı yapılması temel adımlardır.

1.3. Temas Sonrası Profilaksi

Temas sonrası profilaksi, kuduz şüpheli temasta, kuduz immünglobulinine gerek yoktur. 0. ve 3. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır.

1.4. Aşı Uygulaması

Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir. Doz: 0., 3., 7., 14. ve 28. günlerde toplam beş doz uygulanır. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye, kas içine uygulanır. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. Gluteal bölgeye enjeksiyon, antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır.

1.5. Riskli Temas

Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları, yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Isırık dışı yaralar: Açık yara, kesi, müköz membranların tükürük, salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir.

1.6. Bağışıklama

Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları, arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır.

1.7. Temas Öncesi Tam Aşılama Yapılanlar İçin Profilaksi

Temas öncesi tam aşılama yapılanlar, daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar ve belge ile ispatlanmış, kuduz antikor titresi bulunanlar için proflaksi gerekmez.

2. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

2.1. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi Zorunluluğu

İşveren, iş kazasını öğrendiği tarihten itibaren en geç üç iş günü içinde, meslek hastalığı şüphesi veya tanısı aldığında ise SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirim yapmakla yükümlüdür. Bu bildirimler “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” ile yapılır.

2.2. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu

Formun doldurulması ve bildirim süreci ile ilgili detaylar, ilgili yönetmeliklerde ve SGK tarafından yayımlanan genelgelerde belirtilmiştir.

3. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

3.1. İşyeri Ziyareti ve Durum Saptaması

İşyeri hekimi, çalışma ortamını ve koşullarını tanımalıdır. İşyerinin genel hijyen koşulları (temizlik, havalandırma, aydınlatma vb.) gözden geçirilmelidir.

3.2. Risk Değerlendirmesi (RD)

RD, işyerinde var olan tehlikeleri belirleyerek, riskleri analiz etmek ve bu riskleri kontrol altına almak için gerekli önlemleri planlamaktır. RD, işyeri hekiminin öncelikli görevlerinden biridir.

3.3. Koruyucu Önlemler

Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen risklere göre koruyucu önlemler alınmalıdır. Bu önlemler; mühendislik kontrolleri, idari düzenlemeler ve kişisel koruyucu donanımları (KKD) kapsar.

4. Bağışıklık Durumuna Göre Protokol

Tetanoz profilaksisi için bağışıklık durumu kritik öneme sahiptir. Primer aşısını tam olarak yaptırmamış veya aşılama geçmişi bilinmeyen kişilere eksik dozlara göre aşı şeması uygulanmalıdır. Yara temizliği ve antiseptik uygulaması da profilaksinin bir parçasıdır.

5. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

6. SGK Süreci

İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri, ilgili mevzuata göre Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve ilgili diğer mercilere yapılmalıdır. Bildirim yükümlülüğü işverene aittir.

7. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekimi, işyerini tanıyarak, riskleri değerlendirerek ve uygun koruyucu önlemleri planlayarak iş sağlığını güvence altına almalıdır.

8. Bağışıklık Durumuna Göre Protokol

Tetanoz aşısı, kişinin önceki aşılanma durumuna göre belirlenir. Primer aşısını tamamlamamış veya eksik aşısı olan kişilere uygun şekilde aşı yapılmalıdır.

Kaynaklar