Soğuk Çalışma Koşulları: Hipotermiden Raynaud’a

Hipotermi

Hipotermi, vücut çekirdek sıcaklığının 35°C’nin altına düşmesiyle karakterize edilen sistemik bir durumdur. Hafif, orta ve ağır derecelerde olabilir. Hafif hipotermide titreme, konfüzyon, koordinasyon bozukluğu görülebilirken, ağır hipotermide bilinç kaybı, aritmi ve ölüm gelişebilir.

Lokal Donma Hasarları

Soğuğa maruz kalan vücut bölgelerinde en sık görülen lokal donma hasarları parmaklar, kulaklar ve burundur. Parmaklarda görülen donma hasarları, beyaz parmak hastalığı (Raynaud fenomeni) olarak da bilinir. Bu durumda parmak uçlarında üşüme, hissizlik, karıncalanma, renk değişikliği (beyazlama) ve ağrı görülebilir. Ağır durumlarda doku nekrozu ve kangren gelişebilir.

Raynaud Fenomeni

Raynaud fenomeni, soğuğa veya strese maruz kalındığında parmak uçlarındaki damarların spazmı sonucu parmaklarda geçici renk değişikliği (beyazlama),
uyuşma, karıncalanma ve ağrı ile karakterize edilen bir durumdur. Bu durum genellikle iyi huyludur ve tedavi gerektirmez ancak atakların sıklığı ve şiddeti
artabilir.

Tanı Kriterleri

Hipotermi: Vücut çekirdek sıcaklığının < 35°C olmasıdır. Fizik muayene ve gerekli laboratuvar testleri ile tanı konulur.

Lokal Donma Hasarları: Maruz kalan bölgedeki klinik muayene ve öykü önemlidir. Parmaklarda renk değişikliği, uyuşma, ağrı ve ödem gibi bulgular aranmalıdır.

Raynaud Fenomeni: Klinik muayene ve hastanın öyküsü tanı koymak için yeterlidir. Soğuk provokasyon testi ile tanı desteklenebilir.

Maruziyet Sınırları

Soğuk çalışma koşulları için ulusal mevzuatta belirli maruziyet sınırları bulunmamaktadır. Ancak, uluslararası literatürde ve çalışma rehberlerinde çeşitli öneriler bulunmaktadır. Örneğin, Avrupa Birliği’nde (AB) yapılan bazı çalışmalarda, sıcaklık ve nem koşullarına göre farklı maruziyet sınırları önerilmektedir. İşyeri hekimlerinin, çalışma ortamını ve yapılan işi göz önünde bulundurarak uygun önleyici tedbirleri alması esastır.

Meslek Hastalığı Bildirimi

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi zorunludur. Bu bildirimde
“İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

SGK Süreci

Meslek hastalığı tanısı konulan bir çalışanın SGK tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yapılacak incelemeler sonucunda meslek hastalığı
olarak kabul edilen durumlar için SGK’ya bildirim yapılır. Bildirim süreci, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde tamamlanmalıdır.

İşyeri Ziyareti ve Gözlem

İşyeri ziyaretleri sırasında çalışma ortamındaki sıcaklık, nem, hava akımı gibi fiziksel faktörler ölçülmeli ve gözlemlenmelidir. Çalışanların giydiği
koruyucu donanımlar da değerlendirilmelidir.

Risk Değerlendirmesi

Çalışma ortamındaki soğuk maruziyetine bağlı riskler belirlenmeli ve değerlendirilmelidir. Bu risklerin ortadan kaldırılması veya en aza indirilmesi için gerekli önlemler planlanmalıdır.

Koruyucu Önlemler

Koruyucu önlemler, riskin kaynağında kontrol edilmesini, mühendislik kontrol önlemlerini ve kişisel koruyucu donanımları (KKD) kapsamalıdır.
KKD seçiminde, maruziyetin türüne, şiddetine ve süresine uygun olarak;

• İzolasyonlu giysiler (termal giysiler),
• Eldivenler (ısıtılmış veya yalıtımlı),
• Ayaklar için koruyucu botlar,
• Başlıklar,
• Gözlükler ve yüz siperleri,
• Solunum koruyucuları (maskeler).

Ayrıca, çalışma ortamında uygun havalandırma sağlanmalı, nem kontrolü yapılmalı ve çalışanların dinlenme süreleri yeterli olmalıdır.

Pratik Uygulamalar

İşyeri hekimleri, soğuk çalışma koşullarında çalışanların sağlıklarını korumak için aşağıdaki pratik adımları izlemelidir:

• Çalışma alanının sıcaklık ve nemini düzenli olarak kontrol etmek.
• Mümkünse çalışma alanlarının ısıtılmasını sağlamak.
• Çalışanlara uygun giysiler ve eldivenler temin etmek.
• Elleri sıcak tutmak için basit egzersizler öğretmek.
• Yüksek sesli makinelerin gürültüsünü azaltmak veya çalışanları bu
  makinelerden uzak tutmak.
• İş rotasyonu ile maruziyet süresini azaltmak.
• Kişisel koruyucu donanımların (KKD) doğru kullanımını öğretmek.
• İş kazaları ve meslek hastalıkları bildirim süreçlerini takip etmek.
• Çalışanları bilgilendirmek ve bilinçlendirmek.

Vaka Yaklaşımı

Vaka 1: Soğuk depoda çalışan bir işçi, parmaklarında üşüme, uyuşma ve renk değişikliği şikayetiyle işyeri hekimine başvuruyor. İşyeri hekimi ne yapmalı?

Değerlendirme: Hastanın öyküsü alınarak soğuk maruziyeti öyküsü sorgulanır. Fizik muayene ile parmaklarda renk değişikliği, üşüme, uyuşma, ödem gibi bulgular aranır. Raynaud fenomeni şüphesi varsa soğuk provokasyon testi yapılabilir. Tanı konulduktan sonra, hastanın işyerindeki maruziyetini azaltacak önlemler alınır. Gerekirse iş değişikliği yapılır ve uygun KKD kullanımı konusunda eğitim verilir.