Sigarasız İşyeri Oluşturma: Mevzuat ve Uygulama

Sigarasız İşyeri Oluşturma: Mevzuat ve Uygulama

Giriş

İş sağlığı ve güvenliği alanında sigarasız işyeri oluşturmak, hem çalışanların sağlığını hem de işyerinin genel verimliliğini artırmak açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu konuda güncel mevzuat ve uygulamalar hakkında işyeri hekimlerinin bilgi sahibi olması ve bu bilgileri etkin bir şekilde kullanması büyük önem taşımaktadır.

1. Mevzuat ve Yasal Düzenlemeler

Türkiye’de sigara içimini yasaklayan temel mevzuat 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun‘dur. Bu kanun, kamu ve özel hukuk kişilerine ait tüm işyerlerinde, çalışma alanlarında ve toplu taşıma araçlarında sigara içilmesini yasaklamaktadır. Bu kanun, işyerlerinde sigara içme alanlarının belirlenmesi ve bu alanların dışında sigara içilmesinin engellenmesi konusunda işverenlere yükümlülükler getirmektedir.

Ayrıca, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler de sigarasız işyeri oluşturulması konusunda işverenlere ve çalışanlara yönelik çeşitli düzenlemeler içermektedir.

2. Sigarasız İşyeri Oluşturma: Klinik Yaklaşım ve Uygulama

2.1. Maruziyet Sınırları ve Hedefler:

• Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir.
• Herkes sigarayı bırakmalıdır ancak çalışanlar özellikle bırakmalıdır.
• İşyerlerinde sigara içme alanlarının belirlenmesi ve bu alanların dışında sigara içilmesinin engellenmesi gerekmektedir.
• Sigara içilmesine izin verilen alanlar, iş sağlığı ve hijyen, toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
• Çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygunluğunun belirlenmesi ve bu uygunluğun raporlanması gereklidir.

2.2. Sigarasız İşyeri Uygulamaları:

• Politika Oluşturma: İşverenin, çalışanların ve/veya temsilcilerinin uygun ve yeterli eğitim almalarını sağlayacak ve özellikle aşağıda belirtilen konularda gerekli bilgi ve talimatları verecek bir iş sağlığı ve güvenliği politikası oluşturması önemlidir. Bu politikanın amacı, iş sağlığı profesyonelleri ile birlikte çalışarak, çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek, işyerinde sigara içilmesini engellemek ve sigarasız bir işyeri ortamı yaratmaktır.
• Eğitim ve Bilgilendirme: Çalışanların sigaranın zararları, bırakma yöntemleri ve işyerinde sigarasızlığın önemi hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi”ne (www.havanikoru.org.tr) başvurulabilir.
• Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam: Sigara ile mücadele çalışmaları kapsamında, obezite ile mücadele ve sağlıklı yaşam için spor gibi diğer önleyici sağlık çalışmaları da desteklenmelidir.
• Çalışma Ortamı Düzenlemeleri: İşyerinde sigara içilmesinin engellenmesi, sigara içme alanlarının belirlenmesi ve bu alanlar dışında sigara içilmesinin yasaklanması gibi düzenlemeler yapılmalıdır. Ayrıca, işyerinde sigara içme alanları belirlenirken, bu alanların işyeri dışından ve diğer bölümlerden tamamen ayrılmış olması ve havalandırmasının iyi olması gerekmektedir.

3. İş Kazası Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi zorunludur. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılmalıdır.

3.1. İş Kazası Bildirimi:

• İşveren, kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirim yapmakla yükümlüdür.
• Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğüne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır.

3.2. Meslek Hastalığı Bildirimi:

• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde zorunludur. Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

4. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

4.1. İşyeri Ziyareti:

• İşyeri hekiminin temel görevi, koruyucu hekimliktir. İşyeri hekimi, çalışanın sağlığını koruyabilmek, gözetebilmek için işyeri durum saptaması yapmalı, çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır.
• İşyeri hekimi, iş akış şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen psikososyal, ergonomik, biyolojik, kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır.
• İşyeri hekimi, işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır.

4.2. Risk Değerlendirmesi:

• Risk değerlendirmesi (RD), işyerinde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik yapılan dikkatli bir incelemedir. Bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp alınmadığı veya daha fazla önlem almanın gerekip gerekmediği ölçülebilir.
• RD’de önemli adımlar: Tehlikelerin belirlenmesi, kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi, risklerin analizi, kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması, RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi.

4.3. Koruyucu Önlemler:

• Teknik Önlemler: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya azaltılması.
• İdari Önlemler: Çalışma yöntemlerinin değiştirilmesi, iş rotasyonu, dinlenme sürelerinin ayarlanması, çalışma süresinin sınırlandırılması.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Diğer önlemler yetersiz kaldığında kullanılır.
• Sigarasız işyeri oluşturmada, sigara içme alanlarının belirlenmesi, bu alanların dışında sigara içilmesinin engellenmesi ve bu konuda gerekli bilgilendirme yapılması önemlidir.

5. Pratik Uygulama ve Vaka Yaklaşımı

Vaka 1: Bir üretim tesisinde çalışan bir işçinin, işe giriş muayenesinde yüksek tansiyon tespit edildiğini varsayalım. İşyeri hekimi olarak:

• Değerlendirme: Hastanın tansiyonunu tekrar ölçmeli, güncel değerlerini kaydetmelidir. Hastanın genel sağlık durumunu, aile öyküsünü, yaşam tarzını (beslenme, egzersiz, sigara kullanımı vb.) sorgulamalıdır.
• Risk Değerlendirmesi: Yüksek tansiyonun işe giriş muayenesinde tespit edilmesi, bu durumun işyerindeki çalışma koşullarıyla ilişkili olup olmadığını değerlendirmeyi gerektirir. Risk değerlendirmesi güncellenmeli, yüksek tansiyonun işyerindeki hangi faktörlerle ilişkili olabileceği araştırılmalıdır.
• Koruyucu Önlemler: Eğer yüksek tansiyon işyerindeki koşullarla ilişkiliyse, öncelikle bu koşulların iyileştirilmesi hedeflenmelidir. Teknik önlemler (örneğin, daha az stresli işlere yönlendirme, çalışma ortamının iyileştirilmesi) veya idari önlemler (örneğin, çalışma süresinin azaltılması, dinlenme aralarının artırılması) alınmalıdır. Eğer bu önlemler yeterli olmazsa veya işyeri koşulları değiştirilemiyorsa, kişisel koruyucu donanım (örneğin, kan basıncı monitörü kullanımı) önerilebilir.
• SGK Süreci: İş kazası veya meslek hastalığı durumunda, yasal bildirim sürelerine uyularak SGK’ya bildirim yapılmalıdır.

Sonuç

Sigarasız işyeri oluşturmak, hem çalışanların sağlığını korumak hem de işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından önemlidir. İşyeri hekimleri, bu süreçte aktif rol alarak hem mevzuata uygun hareket etmeli hem de etkili koruyucu ve önleyici tedbirler alarak sigarasız bir işyeri ortamının oluşturulmasına katkı sağlamalıdır.