Sıcak Katarakt Önleme: Göz Muayenesi Protokolü

Sıcak Katarakt Önleme: Göz Muayenesi Protokolü

Hedef Kitle: İşyeri Hekimleri

Giriş

Yüksek sıcaklık ve kızılötesi radyasyona maruziyetin, özellikle cam işleme, fırın operatörlüğü gibi mesleklerde çalışan kişilerde katarakt gelişimini hızlandırdığı bilinmektedir. Bu durum, iş sağlığı ve güvenliği açısından önemli bir risk faktörüdür. İşyeri hekimlerinin bu riski yönetebilmek ve meslek hastalıklarını önleyebilmek amacıyla uygulayacakları göz muayenesi protokolü, tanı kriterleri, maruziyet sınırları, klinik tablo, meslek hastalığı bildirimi ve SGK süreci, işyeri ziyareti, risk değerlendirmesi ve koruyucu önlemler gibi konuları kapsamalıdır.

1. Katarakt ve Tanı Kriterleri

Tanım: Katarakt, göz merceğinin saydamlığını yitirmesiyle karakterize, yavaş ilerleyen ve görme kaybına yol açan bir hastalıktır. Genellikle yaşlanma ile ilişkilendirilse de, bazı mesleki faktörler de katarakt gelişimini hızlandırabilir veya tetikleyebilir.

Mesleki Katarakt Etkenleri:

• Kızılötesi Radyasyon: Cam işleme, fırın operatörlüğü gibi yüksek sıcaklık ve kızılötesi radyasyona maruz kalınan işlerde
• UV Radyasyonu: Kaynak işlemleri gibi ultraviyole radyasyonuna maruz kalınan işlerde
• Kimyasal Maddeler: Bazı kimyasallar (örneğin, tri-orto-tolil fosfat, vb.) katarakt gelişimini tetikleyebilir.

Maruziyet Sınırları:

Kızılötesi radyasyon için Maruziyet Sınır Değeri (MAK) belirlenmiş olup, bu değerler zamanla değişebilir. İşyeri hekimleri, ilgili mevzuatı takip etmelidir.

Klinik Tablo:

• Gözde bulanıklık
• Işık hassasiyeti
• Azalmış görme keskinliği
• Göz kamaşması
• Gözde yabancı cisim hissi
• Gözde kaşıntı ve kızarıklık

2. Göz Muayenesi Protokolü

İşe Giriş Muayenesi ve Periyodik Muayeneler

A. Temel Göz Muayenesi:

• Görme Keskinliği: Snellen E harfli tablo ile her göz için ayrı ayrı ölçülür. (Normal görme keskinliği 2/10 veya daha iyi olmalıdır.)
• Renk Körlüğü Muayenesi: Ishihara renk körlüğü testleri ile yapılır.
• Görme Alanı Muayenesi: Konfrontasyon testi veya manuel perimetri ile yapılır.
• Göz Kapağı ve Göz Küresi Muayenesi: Göz kapaklarının durumu, göz küresinin hareketleri, pupilla reaksiyonları, nistagmus varlığı değerlendirilir.

B. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler (Risk Değerlendirmesine Göre):

• Kızılötesi Radyasyona Maruz Kalanlar İçin:
• Göz Muayenesi: Her iki göz için ayrı ayrı görme keskinliği, renkli görme muayenesi, görme alanı muayenesi yapılır.
• İş Muayenesi: Kaynak ışınlarına maruz kalma süresi ve şiddeti dikkate alınarak gözlemlenir.
• Kimyasal Maddelere Maruz Kalanlar İçin:
• Göz Muayenesi: Kimyasalların türüne göre gözde irritasyon, yanma, kızarıklık gibi belirtiler açısından değerlendirme yapılır.

3. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

Meslek Hastalığı Bildirimi:

• İş kazası ve meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi zorunludur.
• Bu bildirim için “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.
• Bildirim yükümlülüğü işverene aittir.

SGK Süreci:

• Bildirimler SGK’ya yapıldıktan sonra, SGK tarafından gerekli işlemler başlatılır.
• Meslek hastalığı tanısı konulan çalışanlar, gerekli tedavi, rehabilitasyon ve işe dönüş süreçleri için SGK tarafından yönlendirilir.

4. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi:

• İşyeri hekimi, çalışma ortamını ve koşullarını tanımalıdır.
• Risk değerlendirmesi (RD) yapılarak, mevcut tehlikeler ve riskler belirlenmelidir.
• Özellikle cam işleme atölyeleri, fırınlar, kaynak yapılan yerler gibi yüksek sıcaklık ve radyasyonun olduğu alanlar detaylı olarak incelenmelidir.
• Maruziyet ölçümleri (ses, ışık, kimyasal maddeler vb.) yapılmalıdır.

Koruyucu Önlemler:

• Mühendislik Kontrolleri:
• Kızılötesi radyasyonun kaynağında azaltılması veya yok edilmesi.
• Gerekli durumlarda uygun filtreli gözlük veya yüz siperi kullanımı.
• Çalışma ortamında yeterli havalandırmanın sağlanması.
• Güneş ışığına maruz kalmayı azaltacak önlemler alınması.
• İdari Kontroller:
• Çalışma sürelerinin düzenlenmesi.
• İş rotasyonu.
• Dinlenme aralarının yeterli düzeyde sağlanması.
• Eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD):
• Uygun filtreli gözlükler veya yüz siperleri.
• UV filtreli gözlükler.
• Gerekli durumlarda özel eldivenler.

5. Pratik Uygulanabilir Bilgi ve Vaka Yaklaşımı

Vaka Yaklaşımı:

• Örnek Vaka 1: Cam işleme atölyesinde çalışan bir işçinin işe giriş muayenesinde görme keskinliğinde azalma saptanması. Renk körlüğü testi sonucunun normal olması ancak kızılötesi radyasyona maruziyet nedeniyle katarakt geliştiği şüphesi. Bu durumda işyeri hekiminin yapması gerekenler:
• Detaylı anamnez alınması (iş öyküsü, maruziyet süresi, kullanılan KKD vb.).
• Kızılötesi radyasyon maruziyetinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi.
• Göz muayenesinin standart protokole uygun olarak tekrar yapılması.
• Gerekirse hastanın ilgili bölüme (göz hastalıkları uzmanı) sevk edilmesi.
• SGK’ya meslek hastalığı bildirimi yapılması.

Sonuç

Sıcak kataraktın önlenmesinde işyeri hekimlerinin rolü büyüktür. Düzenli göz muayeneleri, risk değerlendirmesi ve uygun koruyucu önlemlerin alınması ile bu meslek hastalığının önüne geçilebilir.