SGK Meslek Hastalıkları Listesi: İş Hekimleri İçin Pratik Özet

SGK Meslek Hastalıkları Listesi (Tüzük): İş Hekimleri İçin Pratik Bir Özet

Değerli Meslektaşlarım,

Bu rehber, SGK Meslek Hastalıkları Listesi’nin (Tüzük) iş hekimleri için pratik bir özetini sunmayı amaçlamaktadır. Türkiye’deki iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının temel taşlarından biri olan meslek hastalıkları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu listede yer alan hastalıkların tanı kriterleri, maruziyet sınırları, klinik tabloları, bildirim süreçleri ve alınması gereken önleyici tedbirler hakkında güncel ve pratik bilgiler sunulmaktadır.

Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması (A-E Grupları)

SGK Meslek Hastalıkları Listesi, meslek hastalıklarını etkenlerine göre beş ana gruba ayırmaktadır:

• A Grubu: Kimyasal Maddelerle Olan Meslek Hastalıkları
• B Grubu: Meslekî Cilt Hastalıkları
• C Grubu: Pnömokonyozlar ve Diğer Meslekî Solunum Sistemi Hastalıkları
• D Grubu: Meslek Bulaşıcı Hastalıklar
• E Grubu: Fizik Etkenlerle Olan Meslek Hastalıkları

Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

Her grup için spesifik tanı kriterleri, maruziyet sınır değerleri (TLVs, MAC değerleri vb.) ve tipik klinik tablolar mevcuttur. Bu rehberde ilgili mevzuata göre belirlenen maruziyet sınır değerleri ve klinik bulgular özetlenmiştir. Örneğin;

• Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı (GBİK): 80 dB(A) ve üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı olarak gelişebilir. 85 dB(A) ve üzerindeki düzeylerde maruziyetin uzun sürmesi işitme kaybına yol açarken, 90 dB(A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar.
• Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı: Eldiven, ayakkabı, çalışma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar, hastanın öyküsündeki parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar, özellikle donma gibi bireysel faktörler hastalığın şiddetini etkileyebilir.
• Karpal Tünel Sendromu (KTS): Tekrarlayan el hareketleri, doğal olmayan el pozisyonları, sıkı kavrama, avuç içinde mekanik stres ve el-kol vibrasyonu ile ilişkilidir.
• Mesleki Astım: İşyerinde var olan bir alerjene karşı gelişen duyarlılık sonucu ortaya çıkan geri dönüşümsüz hava yolu tıkanıklığıdır.
• Mesleki Kanserler: Kanserojen maddelere maruziyet sonucu artan kanser riski önemlidir.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

Bir meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır. İşverenler, iş kazalarını kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya bildirmekle yükümlüdürler. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüklerine bildirimler, “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” ile yapılır.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekiminin temel görevlerinden biri, işyerini ve yapılan işi tanıyarak çalışma ortamındaki riskleri belirlemektir. Bu amaçla;

• Risk Değerlendirmesi (RD): İşyerinde insanlara neyin zarar verebileceğini belirleyen, bu zararı önlemek için yeterli önlemin alınıp alınmadığını veya daha fazla önlem alınıp alınmadığını ölçen dikkatli bir incelemedir.
• İşyeri Ziyareti: İşyeri hekimi, çalışma ortamını, iş akışını, kullanılan maddeleri, makine ve ekipmanları, hijyen koşullarını, çalışanların çalışma ilişkilerini ve güvenlik kültürünü gözlemlemelidir.
• Koruyucu Önlemler: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi, mühendislik kontrolleri, idari düzenlemeler ve son çare olarak kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı gibi önceliklendirilmiş bir hiyerarşi izlenmelidir.

Pratik Uygulanabilir Bilgiler ve Vaka Yaklaşımı

Bu rehber, iş hekimlerinin meslek hastalıklarının tanı ve yönetiminde karşılaşabileceği pratik durumları ele almaktadır. Örneğin;

• Gürültülü işlerde çalışanların periyodik odyometri testleri ve sonuçlarının değerlendirilmesi.
• Kimyasallara maruz kalan çalışanların biyolojik izlem sonuçlarının değerlendirilmesi.
• El-kol titreşimi maruziyeti nedeniyle karpal tünel sendromu ve beyaz parmak hastalığı taramaları.
• Tozlu ortamlarda çalışanların PA akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testleri.

Bu rehber, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki güncel mevzuatı ve uygulamaları dikkate alarak hazırlanmıştır. İşyeri hekimlerinin meslek hastalıklarının tanı ve yönetiminde daha etkin olmalarına katkı sağlaması hedeflenmektedir.