Sağlık Gözetimi Verileriyle İşyeri Sağlık Analizi

Sağlık Gözetimi Verilerinden İşyeri Sağlık Analizi Çıkarma: Bir Klinik Rehber

İşyeri hekimleri olarak, sağlık gözetimi verilerini etkin bir şekilde kullanarak işyerindeki sağlık durumunu analiz etmek ve buna yönelik koruyucu ve önleyici stratejiler geliştirmek, mesleki hastalıkların önlenmesinde ve iş sağlığının iyileştirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu rehber, işyeri hekimlerine, sağlık gözetimi verilerini analiz ederek kapsamlı bir işyeri sağlık analizi çıkarma konusunda klinik bir yaklaşım sunmayı amaçlamaktadır.

1. Tanı Kriterleri, Maruziyet Sınırları ve Klinik Tablo

Her meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık için belirli tanı kriterleri, maruziyet sınır değerleri ve tipik klinik tablolar bulunmaktadır. Bu bilgiler, işyeri hekimlerinin risk değerlendirmesi yaparken ve çalışanların sağlık durumunu değerlendirirken başvuracağı temel kaynaklardır. Örneğin;

• Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı (GBİK): Konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler. Odyometri testleri ile saptanabilen, genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır. 80 dB (A) ve üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir.
• Solunum Fonksiyon Testleri: FVC, FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin %80’in altında olmaması gerekir. Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte tanı konulur.
• Kurşun Maruziyeti: Kan kurşun seviyesi < 40 µg/dL, idrar kurşun seviyesi < 13 mg/L'dir.
• Asbest Maruziyeti: Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri, mezotelyoma ve asbestozis gibi hastalıklara yol açabilir. Belirlenen maruziyet sınır değerleri ve işyeri ortam ölçümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

2. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi zorunludur. Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

• İş Kazası Bildirimi: Kazanın olduğu işyerindeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmelidir.
• Meslek Hastalığı Bildirimi: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleri meslek hastalığı olarak kabul edilir. Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur.

3. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri hekimi, işyerini tanımalı, çalışma ortamını ve koşullarını incelemeli, risk değerlendirmesi (RD) yaparak, tehlikeleri belirlemeli, risk analizini yapmalı ve alınacak kontrol önlemlerine karar vermelidir. İşyeri ziyaretleri, çalışma ortamının gözlemlenmesi, çalışanlarla görüşmeler ve ortam ölçümleri yoluyla gerçekleştirilir.

• Risk Değerlendirmesi (RD): İşyerinde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik yapılan dikkatli bir incelemedir. Tehlikelerin belirlenmesi, kimlerin nasıl zarar göreceğinin saptanması, risklerin analizi, kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması, RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi adımlarını içerir.
• Koruyucu Önlemler: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya riskin azaltılmasına yönelik önlemler alınmalıdır.

4. Pratik Uygulanabilir Bilgiler ve Vaka Yaklaşımı

Bu rehberde, işyeri hekimlerinin günlük pratiklerinde kullanabilecekleri çeşitli testler, ölçekler ve muayene yöntemleri (XVIII. Bölüm) detaylı olarak açıklanmıştır. Ayrıca, yıllık işyeri sağlık ve güvenlik hizmetleri değerlendirme formu (EK-12) gibi işyeri sağlık gözetimi değerlendirme araçları da sunulmaktadır.

5. Yıllık Rapor Hazırlama Kılavuzu

İşyeri sağlık birimlerinin yıllık çalışma planları ve yıllık değerlendirme raporlarının hazırlanması için rehberlik edecek bilgiler de rehberde yer almaktadır. İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi (Ek-8) ve İSGİP İSG-YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu (EK-11) bu konuda örnek teşkil etmektedir.