Madencilik sektörü, hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarıyla kendine özgü tehlikeler barındıran bir sektördür. Bu tehlikelerin başında, çalışma ortamının sıcaklığı gelmektedir. Özellikle yeraltı madenlerinde, derinliğin artmasıyla artan sıcaklık, çalışanlar için önemli bir risk faktörü oluşturur. Bu durum, sıcak stres olarak adlandırılır ve gerekli önlemler alınmadığında ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Sıcak Stresi ve Maden İşçileri

Tanım ve Etkileri:

Sıcak stresi, vücudun ısı dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Yüksek sıcaklık, nem, hava akımının yetersizliği ve fiziksel aktivite gibi faktörler, vücudun ısıyı uzaklaştırma yeteneğini zorlayarak ısı stresine neden olur. Maden işçileri, hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında bu riskle karşı karşıyadır.

Risk Faktörleri:

Yeraltı madenlerinde derinliğin artmasıyla artan sıcaklık.
Kayanın kendisinden yayılan ısı.
Dizel ekipmanların egzozlarından yayılan ısı.
Yüksek nem ve yetersiz hava akımı.
Yoğun fiziksel aktivite.
Dar çalışma alanları ve uygunsuz duruşlar.
Uygun olmayan iş elbiseleri ve koruyucu donanımların kullanımı.

Belirtiler ve Bulgular:

Sıcak stresi belirtileri, hafif vakalarda baş dönmesi, yorgunluk, baş ağrısı ve terleme gibi şikayetlerle başlar. Daha ciddi vakalarda ise kas krampları, mide bulantısı, kusma, baş dönmesi, taşikardi, hipotansiyon, bilinç kaybı ve hatta sıcak çarpması gibi durumlar ortaya çıkabilir. Uzun süreli ve ağır sıcak stresi, ısı bitkinliği ve sıcak çarpması gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Önlemler:

Maden işçilerinde sıcak stresini önlemek ve etkilerini azaltmak için alınması gereken önlemler şunlardır:

Çalışma Ortamının İyileştirilmesi:
- Maden ocaklarının giriş bölümlerinin havalandırılması ve aydınlatılması.
- Kapı ve pencerelerin sinekliklerle kapatılması, haşere girişinin engellenmesi.
- Kırık camların onarılması.
- Kapalı alanlarda yeterli hava hacminin sağlanması (12 m³).
- Yatak ve karyola aralıklarının yeterli olması (80 cm).
- Temizlik ve hijyenin sağlanması, uygun dezenfektanların kullanılması.
- Yeterli sayıda ve kalitede koruyucu giysi, çizme ve eldiven sağlanması.
- Çalışanlara uygun dinlenme yerleri sağlanması.
- Sıcak havalarda bol sıvı alımının teşvik edilmesi (su, ayran, komposto vb.).
- Dengeli beslenme ve yeterli protein alımının sağlanması.
- Çalışanlara uygun beslenme ve hijyen eğitimlerinin verilmesi.
Kişisel Korunma:
- Uygun iş elbiseleri, uygun kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanımı.
- Sıcak ortamlarda çalışırken yeterli sıvı alımının sağlanması.
- Sıcak ortamlarda yapılan işlerde sık sık mola verilmesi.
- Makinelerin bakımının düzenli yapılması.
- Yük taşıma işlerinde mekanik yardımcılardan faydalanılması.

Mesleki Kanser

Madencilik sektöründe çalışanlar, kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. Bu riskler arasında asbest, silika, radon, dizel egzozu, çeşitli kimyasallar ve iyonizan radyasyon bulunmaktadır.

Mesleki Astım

Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme, ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) için kullanılan kimyasallar nedeniyle mesleki astım gelişebilir.

Belirtiler ve Bulgular

Madencilikte karşılaşılan diğer meslek hastalıkları arasında toza bağlı gelişen meslek hastalıkları (pnömokonyoz), kas-iskelet sistemi hastalıkları (bel ağrısı, titreşim hastalığı), deri hastalıkları ve kulak hastalıkları (gürültüye bağlı işitme kaybı) yer almaktadır.

Önlemler

Risk değerlendirmesi ile belirlenen tehlikelere yönelik uygun önlemlerin alınması.
Kişisel koruyucu donanımların (KKD) doğru kullanımı ve bakımı konusunda eğitim verilmesi.
Çalışma ortamının iyileştirilmesi ve havalandırmanın sağlanması.
Gürültü kontrolü ve iş sağlığı gözetiminin yapılması.
Sigara kullanımının önlenmesi.

Yasal Mevzuat ve Bildirimler

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olarak, iş kazaları ve meslek hastalıklarının bildirimleri SGK’ya yapılmalıdır. Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirim süresi üç iş günüdür.

Kaynaklar

Bu rehberin hazırlanmasında aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:

Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği
Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik
İş Sağlığı ve Güvenliği Tüzüğü
Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi