Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Protokolü

Erken Kontrol Muayenesi (EKM): İşyeri hekiminin, çalışanın işe başlama sırasında veya çalışma sırasında saptanan herhangi bir sağlık sorunu nedeniyle, işin devamında veya işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının erken tanısını koymak, mesleki etkilenmeleri önlemek ve sağlık gözetimini sürdürmek amacıyla yaptığı tıbbi muayenelerdir. Bu muayeneler, risk değerlendirmesi ve iş hijyeni sonuçlarına göre planlanır ve uygulanır.

İşe Dönüş Muayenesi: İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işten uzak kalan çalışanın, işe başlamadan önce sağlık durumunun değerlendirilmesi, eski işinde çalışmasının uygun olup olmadığının belirlenmesi ve gerekli durumlarda işe uygun bir pozisyona yerleştirilmesi amacıyla yapılır. Bu muayene, çalışanın işverene veya işyerine dönüşünde herhangi bir sakınca olup olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu raporun Kuruma bildirilmesi esasına dayanır.

2. Tanı Kriterleri ve Maruziyet Sınırları

Erken kontrol ve işe dönüş muayenelerinde tanı kriterleri ve maruziyet sınırları, mesleki risk faktörlerine, maruziyet düzeyine ve ilgili mevzuata göre belirlenir. Bu kriterler, işyeri hekiminin risk değerlendirmesi ve iş hijyeni ölçüm sonuçları doğrultusunda belirlenir.

3. Klinik Tablo

Mesleki maruziyetler veya iş kazaları sonucu ortaya çıkan klinik tablolar, maruz kalınan etkene ve kişinin sağlık durumuna göre farklılık gösterir. İşyeri hekimleri, bu tabloları göz önünde bulundurarak muayeneleri planlamalıdır.

4. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

4.1. İş Kazası Bildirimi:

• İşveren, iş kazalarını öğrendiği tarihten itibaren en geç üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ve ilgili kolluk kuvvetlerine bildirmekle yükümlüdür.
• Bu bildirimler, “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılarak yapılır.

4.2. Meslek Hastalığı Bildirimi:

• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirilmesi zorunludur.
• Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

4.3. SGK Süreci:

• SGK’ya yapılan bildirimler sonrası, SGK tarafından gerekli incelemeler yapılır.
• Meslek hastalığı veya iş kazası nedeniyle oluşan iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliri gibi haklar, SGK tarafından belirlenen şartlara göre ödenir.

5. İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

5.1. İşyeri Ziyareti:

• İşyeri hekimi, çalışma ortamını tanımak, tehlikeleri belirlemek ve risk değerlendirmesi yapmak amacıyla periyodik olarak işyerini ziyaret etmelidir.
• Ziyaret sırasında; çalışma ortamının fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risk etkenleri değerlendirilmeli, kullanılan ekipmanlar, kimyasallar ve diğer maddeler hakkında bilgi sahibi olunmalıdır.

5.2. Risk Değerlendirmesi:

• İşyerinde mevcut tehlikeler belirlenmeli, riskler analiz edilmeli ve bu risklere yönelik kontrol önlemleri belirlenmelidir.
• Risk değerlendirmesi, İSG-YS’nin temel bileşenlerinden biridir ve düzenli olarak güncellenmelidir.

5.3. Koruyucu Önlemler:

• Tehlikeleri kaynağında yok etmek veya tehlikeyi kaynağında azaltmak öncelikli olmalıdır.
• Teknolojik gelişmeler ve iş organizasyonundaki değişiklikler dikkate alınarak, çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehdit eden riskler en aza indirilmelidir.
• Gerekli durumlarda kişisel koruyucu donanım (KKD) seçimi, sağlanması, kullanımı, bakımı ve test edilmesi konularında işverenlere önerilerde bulunulmalıdır.
• Çalışanlara, tehlikeli maddelerin maruziyet sınır değerleri ve bu değerlere uyulması konusunda eğitim verilmelidir.
• Uygun havalandırma sistemleri, ses emici örtüler ve kapatma gibi teknik yöntemler kullanılmalıdır.
• Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler, egzoz gazları, toz, duman gibi kirleticiler açısından incelenmelidir.

6. Vaka Yaklaşımı

6.1. İş Kazası Sonrası Süreç:

• İş kazası sonrası ilk müdahale, iş kazası bildiriminin yapılması ve gerekli adımların atılmasıdır.
• Kaza sonrası süreçte, işyeri hekimi tarafından çalışanın sağlık durumu değerlendirilmeli, gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır.
• İş kazası geçiren çalışanın işe dönüş muayenesi, çalışanın eski işine dönüp dönemeyeceğini, hangi işlerde çalışabileceğini veya hangi işlerde çalışamayacağını belirlemek açısından önemlidir.

6.2. Meslek Hastalığı Süreci:

• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı konulduğunda, ilgili işyerindeki diğer çalışanların da sağlık durumu değerlendirilmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır.
• Meslek hastalığı nedeniyle işten ayrılan çalışanların, işten ayrıldıktan sonraki yıllarda da sağlık durumları takip edilmeli ve gerekli muayeneler yapılmalıdır.

7. Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci

7.1. Meslek Hastalığı Bildirimi:

• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır.
• Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

7.2. SGK Süreci:

• SGK’ya yapılan bildirimler sonrası gerekli incelemeler ve süreçler SGK tarafından yürütülür.
• Meslek hastalığı veya iş kazası nedeniyle bağlanan gelirler, ödenekler veya diğer haklar SGK tarafından belirlenen usullere göre ödenir.

8. İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi

8.1. İşyeri Ziyareti:

• İşyeri hekimi, risk değerlendirmesi yapmak ve çalışma ortamını gözlemlemek amacıyla işyerini periyodik olarak ziyaret etmelidir.
• Ziyaret sırasında, işyerindeki tüm fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risk faktörleri değerlendirilmelidir.

8.2. Risk Değerlendirmesi:

• Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikeleri belirlemek, bu tehlikelerin kimlere, nasıl ve ne kadar zarar verebileceğini tespit etmek ve bu riskleri önlemek için yeterli önlemleri alıp almadığımızı veya daha fazla önlem almamız gerekip gerekmediğini ölçmek için yapılan dikkatli bir incelemedir.
• Risk değerlendirmesi süreci; tehlikelerin belirlenmesi, kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi, risklerin analizi, kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması, kontrol önlemlerinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi adımlarını içerir.

9. Koruyucu Önlemler ve İşyeri Hekiminin Rolü

9.1. Koruyucu Önlemler:

• Tehlikelerin kaynağında yok edilmesi veya tehlikenin azaltılması esastır.
• Bunun mümkün olmadığı durumlarda toplu korunma önlemleri alınmalı, bu da mümkün değilse kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı sağlanmalıdır.
• KKD seçimi, kullanımı, bakımı ve temizliği konusunda işçiler eğitilmelidir.

9.2. İşyeri Hekiminin Rolü:

• İşyeri hekimi, işyerindeki riskleri belirlemeli, risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalıdır.
• Tehlikelerin kaynağında yok edilmesine öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır.
• Meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme, araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir.
• İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının analizini yapmalı ve iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılmalıdır.
• Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılmalıdır.

10. Yasal Süreçler ve SGK Bildirimleri

10.1. İş Kazası Bildirimi ve SGK Süreci:

• İşverenler, iş kazası bildirimlerini yasal süresi içinde SGK’ya ve kolluk kuvvetlerine yapmakla yükümlüdür.
• Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı halinde de aynı bildirim yükümlülüğü geçerlidir.

10.2. İdari Para Cezaları ve Zamanaşımı:

• 5510 sayılı Kanun’da idari para cezaları ve zamanaşımı süreleri detaylı olarak açıklanmıştır.
• İdari para cezalarının tahakkuk ve tahsil zamanaşımı süreleri, fiilin işlendiği tarihe ve Kurumca yapılan incelemelere göre belirlenir.

11. Kaynakça

Bu rehberin hazırlanmasında aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan çeşitli rehberler ve yönetmelikler.
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yayımlanan mevzuatlar ve rehberler.
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yayınları.
• Güncel tıp literatürü ve mesleki dergiler.