Akciğer Radyolojisi: ILO Sınıflaması ve Pnömokonyoz Okuma

Akciğer Radyolojisi: ILO Sınıflaması ve Pnömokonyoz Okuma

Değerli İşyeri Hekimleri,

Bu rehber, iş sağlığı ve meslek hastalıkları alanında uzman bir hekim ve yazar olarak, özellikle tozlu ortamlarda çalışan işçilerin akciğer sağlığı gözetimi konusunda sizleri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Akciğer radyolojisi, özellikle pnömokonyoz tanısında kritik bir rol oynamaktadır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından geliştirilen sınıflama sistemi, bu alanda standart bir okuma ve yorumlama yöntemi sunmaktadır.

Tanı Kriterleri ve Maruziyet Sınırları

Tanı Kriterleri:

• ILO Sınıflaması: Pnömokonyoz radyografilerinin değerlendirilmesinde kullanılan uluslararası bir sınıflamadır. Bu sınıflama, akciğerlerdeki küçük opasitelerin şekil, büyüklük ve yoğunluğuna göre kategorize edilir.
• Küçük Opasiteler: Yuvarlak (p, q, r) ve düzensiz (s, t, u) şekillerde olabilir.
• Yoğunluk: Opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesi, ILO standart radyografilerine göre dört kategoriye ayrılır (0, I, II, III).
• Büyük Opasiteler: 10 mm’yi aşan en uzun boyuta sahip opasitelerdir (Kategori A, B, C).
• Plevral Anormallikler: Plevral plaklar, kostofrenik açı silinmesi ve diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılır.

Maruziyet Sınırları:

• Solunabilir Toz (Özellikle Silika): Mevzuatımızda belirtilen sınır değerler (örn. 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde 1. kategori çalışanlar, 2 mg/m³’ün altında olan işyerlerinde ise 1. kategori çalışanlar) dikkate alınmalıdır.
• Asbest: Solunan asbest liflerinin konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalamasının (TWA) 0.1 lif/cm³’ü geçmemesi sağlanmalıdır.

Klinik Tablo ve Tanı Süreci

Pnömokonyoz, genellikle tozlu ortamlarda uzun süreli maruziyet sonucu gelişen, ilerleyici ve geri dönüşümsüz bir akciğer hastalığıdır. Klinik bulgular, hastalığın evresine göre değişiklik gösterebilir:

• Erken Evre: Öksürük, balgam çıkarma, nefes darlığı gibi belirtiler başlangıçta hafif olabilir.
• İleri Evre: Nefes darlığı artar, akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp yetmezliği ve pulmoner hipertansiyon gelişebilir.
• Tanı Süreci:
• Meslek Öyküsü: Çalışanın işi, maruz kaldığı toz türü, maruziyet süresi ve miktarı, kullanılan kişisel koruyucu donanımlar ve alınan önlemler hakkında detaylı bilgi alınmalıdır.
• Fizik Muayene: Genel sistem muayenesi, solunum sistemi muayenesi (akciğer sesleri, solunum seslerinde azalma vb.) yapılmalıdır.
• Solunum Fonksiyon Testleri (SFT): FVC, FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin %80’in altında olmaması gerekir. Peak Flowmetre ile erken dönemde azalmalar saptanabilir.
• PA Akciğer Grafisi: ILO sınıflamasına göre çekilmeli ve değerlendirilmelidir. Kalite (K) 1 veya 2 olmalıdır.

Meslek Hastalığı Bildirimi ve SGK Süreci (Türkiye Mevzuatı)

Meslek Hastalığı Bildirimi:

• İş kazası veya meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’ya bildirimi, hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde yapılmalıdır.
• Bu bildirimde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılmalıdır.
• İşveren, iş kazasını derhal kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.

SGK Süreci:

• Meslek hastalığı tanısı konulduğunda, SGK tarafından gerekli işlemler başlatılır.
• Meslek hastalığına bağlı olarak ortaya çıkan iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri gibi haklar SGK tarafından belirlenir.
• Meslek hastalığı sigortası, genel sağlık sigortası kapsamında değerlendirilir.

İşyeri Ziyareti, Risk Değerlendirmesi ve Koruyucu Önlemler

İşyeri Ziyareti ve Risk Değerlendirmesi:

• İşyeri hekimi, çalışma ortamını tanımalı, iş akış şemasını incelemeli, fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikeleri saptamalıdır.
• Risk değerlendirmesi (RD) yapılmalı ve güncellenmelidir. RD, mevcut tehlikeleri belirlemeyi, riskleri analiz etmeyi ve kontrol önlemlerini belirlemeyi amaçlar.
• Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) incelenerek kimyasal maddelerin tehlikeleri ve sınır değerleri öğrenilmelidir.

Koruyucu Önlemler:

• Mühendislik Kontrolleri: Kaynağında tehlikeyi yok etmek veya azaltmak esastır. Havalandırma sistemleri (yerel ve genel), toz bastırma yöntemleri, kapalı sistemler gibi öncelikli mühendislik önlemleri alınmalıdır.
• İdari Kontroller: İş rotasyonu, çalışma süresinin düzenlenmesi, iş hijyeni uygulamaları, eğitim gibi idari önlemler alınmalıdır.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Mühendislik ve idari kontrollerin yetersiz kaldığı durumlarda veya ek önlem olarak kullanılmalıdır. KKD seçimi, kullanımı, bakımı ve depolanması konusunda eğitim verilmelidir.

Pratik Uygulama ve Vaka Yaklaşımı

Vaka Yaklaşımı:

• Örnek Vaka: Maden işçisinde toz maruziyeti nedeniyle gelişen pnömokonyoz.
• Anamnez: Meslek öyküsü, sigara kullanımı, aile öyküsü, mevcut şikayetler alınır.
• Fizik Muayene: Akciğer oskültasyonu, solunum sesleri dinlenir.
• Solunum Fonksiyon Testleri (SFT): FEV1/FVC değerleri değerlendirilir.
• PA Akciğer Grafisi: ILO sınıflamasına göre değerlendirilir (Kategori 0, I, II, III).
• Değerlendirme: Elde edilen bulgulara göre işçi, pnömokonyoz açısından riskli mi, değil mi, hangi kategoride yer alıyor, hangi işlerde çalıştırılabilir veya çalıştırılamaz kararı verilir.
• Bildirim ve SGK Süreci: Meslek hastalığı tanısı konulduğunda SGK’ya bildirim yapılır ve gerekli işlemler başlatılır.

Bu rehberin, pnömokonyoz tanısı ve takibinde işyeri hekimlerimize yol göstermesi amaçlanmıştır.

Sağlıklı ve güvenli çalışmalar dilerim.