Alt ekstremite uzunluk farklılığını ölçmek için hasta supine pozisyonda yatırılır. Spina iliaka anterior superior ile ayak bileği medial malleol arasındaki mesafe ölçülür.
Alt ekstremitenin uzunluk farklılıklarından kaynaklanan özürlülük.
| Farklılık (cm) | Alt ekstremite özürlülüğü (%) | Özür Oranı (%) | Özür Oranı (%) | Alt ekstremite özürlülük (%) |
| 0 – 1,9 | 5 | 3 | 3 | 5 |
| 2 – 2,9 | 10 | 5 | 5 | 10 |
| 3 – 3,9 | 15 | 8 | 8 | 15 |
| 4 – 4,9 | 20 | 10 | 10 | 20 |
| ≥5 | 25 | 13 | 13 | 25 |
Alt ekstremite altı bölümde incelenecektir:
Ayaklar, topuk, ayak bilekleri, bacaklar, dizler, kalça eklemleri ve pelvis.
Alt ekstremite değerlendirilirken kas iskelet sistemine ek olarak, eklemler, yumuşak dokular, vaskuler sistem ve sinir sistemi de ayrıca değerlendirilmelidir. Özürlülük hastanın mevcut durumuna göre belirlenmeli, kişi özrünün zaman içerisinde değişebilme ihtimali varsa rapor süreli olarak verilmelidir.
Devamlı özürlülük raporu verilmeden önce, hastada iyileşmenin durduğu, son bir senedir herhangi bir düzelmenin olmadığı tespit edilmelidir. Alt ekstremitenin sürekli bozukluklarının değerlendirilmesinde anatomik, tanısal ve fonksiyonel yöntemler kullanılır.
Genellikle spesifik bozukluklar için sadece bir değerlendirme yöntemi kullanılır. Ancak bazı durumlarda iki veya üç yöntemin kombinasyonu gerekebilir.
Aşağıdaki tabloda bu değerlendirme yöntemlerinden hangilerinin kombine edilebileceği gösterilmektedir. (+) işaretli olan kutucukların kesiştiği değerlendirme yöntemleri kombine edilir.
Değerlendirme yöntemlerinin kombinasyonu kılavuzu.
| Kıs | Yr | Kas atrf | Kas güc | EHA ank. | Amp | Tanı | Deri Kayı | PS
Yrl |
Vsk | |
| Kısalık | + | + | + | + | + | + | + | + | ||
| Yürüyüş bozukluğu | ||||||||||
| Kas atrofisi | + | + | + | |||||||
| Kas gücü | + | + | + | + | ||||||
| EHA/ankiloz | + | + | + | + | + | |||||
| Amputasyon | + | + | + | + | + | + | ||||
| Tanı | + | + | + | + | + | |||||
| Deri kaybı | + | + | + | + | + | + | + | + | ||
| Periferik sinir yaralanması | + | + | + | + | + | + | ||||
| Vaskuler | + | + | + | + | + | + | + | + |
NOT: KESİŞME NOKTALARINDA + BULUNAN YÖNTEMLER KOMBİNE EDİLEBİLİR. KESİŞME NOKTALARI BOŞ OLAN YÖNTEMLER AYNI KİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNDE KULLANILAMAZ.
Özürlülük oranı hesaplanırken alt ekstremitede spesifik bölge bozukluklarının yüzdesi 0,7 ile çarpılarak alt ekstremite bozukluklarının yüzdesi bulunabilir. Alt ekstremite bozukluğunun yüzdesi 0,5 ile çarpılırsa sonuç bireyin özürlülük oranını verir. Bireyin özürlülük oranı ilgili tablolardan yararlanılarak hesaplanabilir. Tablolarda bireyin özürlülük oranı açık olarak, alt ekstremiteye ait özürlülük yüzdesi parantez içinde, spesifik bölge bozuklukları ise köşeli parantez içinde gösterilmiştir.
Hastanın aynı alt ekstremitesinin farklı yerlerinde veya her iki alt ekstremitesinde bozukluk olması durumunda, bozuklukların bireyde yol açtığı özürlülük oranı ayrı ayrı belirlenir, daha sonra Balthazard yöntemi ile kişinin özürlülük oranı belirlenir. Ekstremitenin aynı bölgesinde farklı bozukluklar varsa önce Balthazard yöntemi ile ekstremite özürlülük oranı belirlenip daha sonra diğer ekstremite özürlülük yüzdesi ile birleştirilerek kişinin özürlülük oranı belirlenir.
Alt ekstremite özürlülüğünden kişinin özürlülük oranının hesaplanması.
| Özürlülük Yüzdesi % | Özürlülük Yüzdesi % | Özürlülük Yüzdesi % | |||
|
Alt Ekstremite |
Kişinin Özür Oranı |
Alt Ekstremite |
Kişinin Özür Oranı |
Alt Ekstremite |
Kişinin Özür Oranı |
| 0 | 0 | 34 | 17 | 68 | 34 |
| 1 | 1 | 35 | 18 | 69 | 35 |
| 2 | 1 | 36 | 18 | 70 | 35 |
| 3 | 2 | 37 | 19 | 71 | 36 |
| 4 | 2 | 38 | 19 | 72 | 36 |
| 5 | 3 | 39 | 20 | 73 | 37 |
| 6 | 3 | 40 | 20 | 74 | 37 |
| 7 | 4 | 41 | 21 | 75 | 38 |
| 8 | 4 | 42 | 21 | 76 | 38 |
| 9 | 5 | 43 | 22 | 77 | 39 |
| 10 | 5 | 44 | 22 | 78 | 39 |
| 11 | 6 | 45 | 23 | 79 | 40 |
| 12 | 6 | 46 | 23 | 80 | 40 |
| 13 | 7 | 47 | 24 | 81 | 41 |
| 14 | 7 | 48 | 24 | 82 | 41 |
| 15 | 8 | 49 | 25 | 83 | 42 |
| 16 | 8 | 50 | 25 | 84 | 42 |
| 17 | 9 | 51 | 26 | 85 | 43 |
| 18 | 9 | 52 | 26 | 86 | 43 |
| 19 | 10 | 53 | 27 | 87 | 44 |
| 20 | 10 | 54 | 27 | 88 | 44 |
| 21 | 11 | 55 | 28 | 89 | 45 |
| 22 | 11 | 56 | 28 | 90 | 45 |
| 23 | 12 | 57 | 29 | 91 | 46 |
| 24 | 12 | 58 | 29 | 92 | 46 |
| 25 | 13 | 59 | 30 | 93 | 47 |
| 26 | 13 | 60 | 30 | 94 | 47 |
| 27 | 14 | 61 | 31 | 95 | 48 |
| 28 | 14 | 62 | 31 | 96 | 48 |
| 29 | 15 | 63 | 32 | 97 | 49 |
| 30 | 15 | 64 | 32 | 98 | 49 |
| 31 | 16 | 65 | 33 | 99 | 50 |
| 32 | 16 | 66 | 30 | 100 | 50 |
| 33 | 17 | 67 | 34 | ||
Periferal vasküler hastalık nedeniyle amputasyon olduğu zaman, özürlülük yüzdesi önce amputasyona göre hesaplanır, sonra aşağıdaki tabloya bakılır ve her iki puan Balthazard yöntemi ile toplanır.
| Sınıf 1
% 5 |
Klaudikasyon veya istirahatte ağrı olmaması
Ve sadece geçici ödem Ve fiziksel muayenede aşağıdaki bulgulardan fazlası görülmez: nabız kaybı, subkutan dokunun minimal kaybı, röntgenle saptanmış arterlerde kalsifikasyon, cerrahi müdahale gerektirmeyen ve etkinliğin kısa kesilmesine neden olmayan arterlerin veya venlerin asemptomatik dilatasyonu |
| Sınıf 2
% 25 |
Normal adımla en az 100 metre yapılan bir yürüyüşte intermitent klaudikasyon
Veya elastik desteklerle tamamen kontrol edilemeyen orta derece persistant ödem Veya persistan vasküler hastalık veya iyileşmiş ülserin bulgularını gösteren iyileşmiş, ağrısız bir ampute parmak gibi bir bulgu ile saptanan vasküler hasar |
| Sınıf 3
% 50 |
Normal adımla 25-100 metre arasında yapılan bir yürüyüş esnasında intermitent klaudikasyon
Veya kısmen elastik desteklerle kontrol edilen belirgin ödem Veya persistan vasküler hastalık veya yüzeyel ülser bulgularını gösteren bir ekstremitede iki ya da daha fazla iyileşmiş ampute parmak ile saptanan vasküler hasar |
| Sınıf 4
% 75 |
25 metreden daha kısa bir yürüyüş esnasında intermittent klaudikasyon veya istirahatte intermittent ağrı
Veya elastik desteklerle kontrol edilemeyen belirgin ödem Veya persistan vasküler hastalık veya bir ekstremiteyi içeren geniş veya derin ülser bulgularını gösteren ayak bileği veya üzerinde amputasyon veya iki ekstremitede iki ya da daha fazla ampute parmak ile saptanan vasküler hasar |
| Sınıf 5
% 90 |
İstirahatte şiddetli ve sabit ağrı
Veya persistan vasküler hastalık veya iki ya da daha fazla ekstremiteyi içeren geniş veya derin ülser bulgularını gösteren iki ekstremitedeayak bileği veya üzerinde amputasyon veya iki ya da daha fazla ekstremitede bütün parmakların amputasyonu sonucu saptanan vasküler hasar |
SANTRAL VE PERİFERİK SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARINA BAĞLI BOZUKLUKLAR
Aşağıdaki bozukluklar, tek başına veya bir arada bulunma durumlarına göre bir bütün olarak ele alınır.
-Bilinç Durumu ve Farkındalık
-Epizodik Nörolojik Bozukluklar
-Uyku ve Uyanma Bozuklukları
-Mental Durum, Kognisyon ve Yüksek Kortikal Fonksiyonlar
-İletişim Bozuklukları: Disfazi, Afazi
-Emosyonel/Duygulanım ve Davranışsal Bozukluklar
-Kranial Sinir Bozuklukları
-Ayakta Durabilme, Yürüme ve Hareket Bozuklukları
-Ayakta Durabilme, Yürüme ve Hareket Bozuklukları
-Üst Ekstremite Bozuklukları
-Tek Üst Ekstremite
-Her iki Üst Ekstremite
-Solunumda Nörolojik Bozukluklar
-Üriner Sistem Nörolojik Bozuklukları
-Anorektal Sistem Nörolojik Bozuklukları
-Seksüel Sistem Nörolojik Bozuklukları
|
Ayakta Durabilme, Yürüme Ve Hareket Bozuklukları |
Özür Oranı | |
| 1-Hafif | -Ayağa kalkabiliyor
-Kısa mesafe yürüyor fakat eğim, yükselti, basamaklar, derin sandalyeler ve uzun mesafelerde zorluk çekiyor |
20 |
| 2-Hafif
Orta |
-Ayağa kalkabiliyor
-Kısa mesafeyi zorlukla ve yardımsız yürüyor, fakat yürüyüşü düz zeminlerle sınırlı |
40 |
| 3-Ağır
Orta |
-Zorlukla ayağa kalkıyor ve ayakta durma pozisyonu elde ediyor
-Yardım olmaksızın yürüyemiyor |
60 |
| 4-Ağır | -Yardım, mekanik destek ve veya bir yardımcı cihaz olmaksızın ayağa kalkamıyor | 80 |
Erken çocukluk döneminde (0-3 yaş), Ayakta durabilme, Yürüme ve Hareket Bozuklukları standart gelişimsel testlerin kaba hareket bölümleri kullanılarak belirlebilir. Bu alandaki işlev, etkinlik ve katılım zorlukları ve kısıtlılıklarının düzeyleri ilgili uzmanlar tarafından, öncelikle aile ve çocuğun katılımı ile klinik değerlendirme yapılarak değerlendirilir. Uzmanın çocuğu, ailesi ve yaşadığı ortam ile birlikte ele alarak yapacağı “aile merkezli işlevsel değerlendirme” ayrıntılı teşhis ve sınıflandırma için esastır. Teşhis bölümüne işlev kaybının düzeyini açıklayan klinik değerlendirme bulgularının yazılması gerekir. Klinik değerlendirmenin güvenilirliği ve geçerliliğinin sağlanması için ek olarak standart gelişimsel değerlendirme araçları kullanılır. Kullanılabilecek araçlar bilimsel yazında yer alan, güvenirlik, geçerlilik ve norm çalışması yeterli olan ve işlevsel yetileri değerlendiren araçlar olmalıdır.
Kullanılabilecek ayrıntılı standart gelişimi değerlendirme araçlarına örnekler: Bayley Bebekler İçin Gelişimi Değerlendirme Ölçeği, Çocukların Yetiyitimi Değerlendirme Ölçeği (Pediatric Evaluation of Disability Inventory-PEDI), Vineland Uyum Davranış Ölçeği, Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma Sistemi. Klinik değerlendirme eşliğinde kullanılabilecek gelişimsel tarama ya da izleme araçlarına örnekler: Gelişimi İzleme ve Destekleme Rehberi (GİDR), Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE), Denver II Gelişimsel Tarama Testi, Yaşlar ve Dönemler (Ages and Stages).
Standart testlerde kaba hareket bölümleri:
Normal dağılımdan (-2 Standart Sapma) ile (-3 Standart Sapma) arasında olan çocuklara orta %40;
Normal dağılımdan (-3 Standart Sapma) altında olan çocuklara ağır düzeyde %60 özür oranı verilir.
(-2 Standart Sapma): 3.persantil altı, 70 puan altı, Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma Sisteminde Seviye II eş değeridir.
(-3 Standart Sapma): 1.persantil altı, 50 puan altı, Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma Sisteminde Seviye III-V eş değeridir.
Santral sinir sistemi veya spinal kord lezyonlarına eşlik eden üst ekstremite bozuklukları:
|
Tek Üst Ekstremite Bozukluğu |
Özür Oranı
(Dominant Ekstremite) |
Özür Oranı
(Non-Dominant Ekstremite) |
|
| 1-Hafif | Kişi etkilenmiş ekstremiteyi kendine bakım, günlük aktivitelerinde ve tutmada kullanabiliyor, fakat parmak hareketleri ince becerisinde zorluk yaşıyor. | 10 | 5 |
| 2-Hafif Orta | Kişi etkilenmiş ekstremiteyi zorlukla kendine bakım için kullanabiliyor, eşya kavrayabiliyor ve tutabiliyor fakat parmak hareketlerinde ince beceri yok. | 25 | 15 |
| 3-Ağır Orta | Kişi etkilenmiş ekstremiteyi kullanabiliyor fakat kendine bakım aktivitelerinde zorlanıyor. | 40 | 30 |
| 4-Ağır | Kişi etkilenmiş ekstremiteyi kendine bakım veya günlük aktivitelerinde kullanamıyor. | 60 | 45 |
Her iki üst ekstremite bozuklukları:
| Her İki Üst Ekstremite
Bozukluğu |
Özür Oranı | |
| 1-Hafif | Kişi her iki ekstremiteyi kendine bakım, kavrama ve tutmada kullanabiliyor, fakat parmak hareketleri ince becerisinde zorluk yaşıyor | 20 |
| 2-Hafif Orta | Kişi her iki ekstremiteyi zorlukla kendine bakım için kullanabiliyor, eşya kavrayabiliyor ve tutabiliyor fakat parmak hareketlerinde ince beceri yok | 40 |
| 3-Ağır Orta | Kişi her iki ekstremiteyi kullanabiliyor fakat kendine bakım aktivitelerinde zorlanıyor | 80 |
| 4-Ağır | Kişi her iki ekstremiteyi kendine bakım veya günlük aktivitelerinde kullanamıyor | 90 |
Aşağıda belirtilen ve eşlik eden tüm lezyonlar bir arada değerlendirilir.
-Ayakta Durabilme, Yürüme ve Hareket Bozuklukları
-Üst Ekstremite Bozuklukları
-Tek Üst Ekstremite
-Her iki Üst Ekstremite
-Anorektal Sistem Nörolojik Bozuklukları
-Üriner Sistem Nörolojik bozuklukları
-Solunumda Nörolojik Bozukluklar
-Seksüel Sistem Nörolojik Bozuklukları
(ilgili tablo)
Bu tablodan elde edilen değer Ayakta durabilme, yürüme ve hareket bozuklukları ve Üst ekstremite bozuklukları değeri ile Balthazard yöntemi ile toplanır.
| Bozukluk | Özür Oranı | |
| Anorektal Sistem Nörolojik Bozuklukları | Anorektal refleks regulasyonu var, volanter kontrol sınırlı | 20 |
| Anorektal refleks regulasyonu var, istemli kontrol yok | 40 | |
| Anorektal refleks regulasyonu veya istemli kontrolü yok | 50 | |
| Üriner Sistem/Mesane Fonksiyon Bozukluğu | Belli oranda istemli kontrol var, ‘urgency’ veya ara kaçırma oluyor | 10 |
| Mesane refleks aktivitesi iyi, kapasite limitli, istemli kontrol olmaksızın intermittan/ara boşalma | 25 | |
| Mesane refleks aktivitesi bozuk, intermittan damlama oluyor, istemli kontrol yok, | 40 | |
| Mesanenin refleks veya istemli kontrolü yok | 60 | |
| Solunumda Nörolojik Bozukluklar | Spontan solunum var fakat efor gerektiren aktivitelerde solunum sıkıntısı var | 20 |
| Spontan solunum var ancak solunum sıkıntısı nedeniyle oturma, ayakta durma veya kısa yürüme ile kısıtlı | 50 | |
| Spontan solunum var ancak solunum sıkıntısı nedeniyle yatağa bağımlı | 90 | |
| Spontan solunum yok | 95 | |
| Cinsel Fonksiyon Bozukluğu | Cinsel fonksiyon mümkün fakat; erkekte ereksiyon ve ejekülasyon zorluğu veya her iki cinste lubrikasyon, uyarılma veya genital duyu/farkındalık eksikliği | 10 |
| Refleks cinsel fonksiyon mümkün fakat genital duyu yok | 20 | |
| Cinsel fonksiyon yok | 25 | |
1- Sistemik Romatizmal hastalıklar için özür oranları hastalığın aktif olduğu dönemde belirlenmez.
2- Hastalığın aktivitesinin tam olarak baskılanması beklenmiyorsa, özür oranı değerlendirmesi için en az bir yıl uygun ve yeterli tedavi alması şartı aranır.
3- Sistemik Romatizmal Hastalıklarda organ ve fonksiyon sekellerine bağlı özür oranı ilgili sistemlerin ölçütleri kullanılarak yapılır.