Endüstride hemen her sektörde solvent kullanılır. Solventler, içerdikleri kimyasal maddelerin özelliklerine göre tehlikeli madde ve kullanım sonucunda da tehlikeli atık özelliği gösterirler.
Solvent etkilenmesi açısından boya, vernik, cila imalatı, uygulanması, uzaklaştırılması, metal parlatma, mürekkep, toner kullanılan baskı işleri, astarlama, kaplama işleri, kuru temizleme yoğun solvent kullanılan bu nedenle de ilk akla gelen işlerdir.
Ancak solventler endüstride çok daha geniş bir kullanım alanına sahiptir; metal eşya üretiminde boyama öncesi, kaynak işlemi öncesi yağ gidermede, makine bakımında parça yıkamada, plastik eşya üretiminde hemen her aşamada, yapıştırıcı kullanılan hemen tüm işlerde, böcek öldürücü imalatında, kimyasal madde imalatında hatta kozmetik üretiminde solventler kullanılır.
Birçok solvent kimyasalı vardır. Aşağıdaki tabloda belli başlı kimyasallara yer verilmektedir. Yer verilen kimyasalların başlıca kullanım alanları belirtilmiştir. Solventlerin malzeme güvenlik formları elde edilerek içerdikleri kimyasallar ve sağlık etkileri incelenmelidir.
AROMATİK HİDROKARBONLAR:
Aromatik hidrokarbonlar tekrarlanan veya sürekli deri temasları neticesinde dermatite sebebiyet verebilirler. Bu maddelerin düşük miktarlarının teneffüs edilmesi ciddi akciğer hasarlarına (KANSER!) sebebiyet verebilir. Buharları akciğer mukoza zarını tahriş edebilir ve dahası sürekli teneffüs edilmesi sistemik (vücut genelinde) rahatsızlıklar meydana getirir.
BENZEN:
Benzen düşük miktarlarda ve sürekli temas ile deri tarafından emilebilir veya yüksek miktarda benzen buharla teneffüs edilmesiyle zehirlenme meydana gelir. Ağır benzen zehirlenmesi maddenin narkotik etkisinden ortaya çıkar. 7500 ppm’den yüksek konsantrasyonlar 30 dakikayı aşan maruz kalma durumları için tehlikelidir. 20000 ppm öldürür. Anemi (kansızlık) yapma riski vardır.
TOLUEN
Yüksek konsantrasyonlarda benzenden daha tehlikeli olduğu kabul edilir ancak düşük konsantrasyonlarına devamlı maruz kalınmasından meydana gelen tehlikeler nispeten daha azdır.
Günlük 200 ppm toluene maruz kalındığı taktirde yorgunluk, zayıflık ve zihin bulanıklığı; 600 pmm için bulantı, baş dönmesi ve baş ağrısı meydana gelir.
Toluenin deri üzerindeki etkisinin benzene oranla daha ciddi olduğu kabul edilir. Toluen diğer alkil benzenler gibi kan yapan organları etkilemez.
ETİL BENZEN
Etil benzenin 2200 ppm değerine devamlı ve uzun bir zaman maruz kalındığı taktirde hiçbir organ hasarının meydana gelmediği rapor edilmiştir. 5000 ppm’lik konsantrasyonu ciddi tahrişlere sebep olur ve sadece çok az toleransı vardır.
KSİLEN
Ksilen’in değişik izomerleri ağır toksik özellikler bakımından değişmesine rağmen benzen veya toluenden daha fazla toksik görünürler. Narkotik olmayan konsantrasyona devamlı maruz kalmanın baş dönmesi ve kusmalara sebep olduğu görülmüştür. Pekçok bakımdan ksilenin etkileri toluene benzer.
Ksilen nedeniyle meydana gelen deri tahrişleri, benzen veya toluenden meydana gelenlerden daha ciddidir. 200 ppm ksilen konsantrasyonuı dikkate alınacak yaralara sebep olur.
STYREN
10000 ppm’den yüksek konsantrasyonları 30 dakikayı geçen maruz kalma durumlarından tehlikelidir.
- 2000 ppm’e maruz kalındığı an ani ve ciddi göz tahrişleri meydana gelir.
- 200’den 400 ppm’e kadar styren buharları konsantrasyonlarının gözler ve burun üzerinde geçici tahriş etkisi vardır.
Diğer aromatik hidrokarbonlarda olduğu gibi uzun süreli deri temaslarında dermatit (cilt tahrişi) meydana gelebilir. Styren buharına devamlı maruz kalma baş ağrısı, uykusuzluk ve sarhoşluğa benzer durumlara sebep olur.
CUMENE (İsopropil benzen)
Sıvı cumene toluen, ksilen veya etil benzenden daha süratli bir şekilde deriden emilir. Buharının 2000 ppm’inin tekrarlanan teneffüsü kuvvetli narkoz etkiye sebebiyet verir. Cumene’nin kan üzerinde hiçbir zararlı etkisi yoktur.
p-TERSİYER BÜTİL TOLUEN
934 ppm p-tersiyer bütil toluen’e 60 dakika için maruz kalmak öldürücü olabilir. 25 ppm’e devamlı ve uzatılmış maruz kalmaların etkisi yoktur. Bununla beraber 50 ppm vasat karaciğer ve akciğer hasarlarına sebep olur. p-Tersiyer bütil toluen merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri bakımından diğer aromatik hidrokarbonlardan daha tesirlidir.
TETRAHİDRONAFTALİN
275 ppm tetraline tekrarlanmış maruz kalmalarda böbrek, akciğer ve karaciğerde ciddi hasarlara sebep olur. Diğer aromatik hidrokarbonlar gibi tetralin deri ve gözler için tahriş edicidir ve dermatitik bir etkiye sahiptir.
KLORLU ALİFATİK HİDROKARBONLAR
Bu grup maddelerin toksik özellikleri bilhassa karaciğer ve böbrekler üzerindeki etkileri ve narkotik tesirleri bakımından dikkate alınacak şekilde değişir.
METİLEN DİKLORÜR (DİKLORMETAN)
Bu madde 4 klormarmış metan arasında en az zehirli olanı kabul edilir.Derin narkozlama etkisi 20000 ppm’e 30 dakika maruz kalma neticesi meydana gelir. Baş ağrısı, baş dönmesi ve tahrişler 2000 ppm’de başlar. Diklor metan sadece tekrar edilen temaslarda deri için hafif tahriş edicidir.
KLOROFORM (TRİKLOR METAN)
Kloroformun yüksek konsantrasyonlarına ağır bir şekilde maruz kalmanın en belirgin özelliği merkezi sinir sisteminin zayıflamasıdır. 77 ppm triklor metan konsantrasyonuna tekrarlanılan maruz kalmalarda kusma meydana gelir. 1000 ppm’e 7 dakika maruz kalma neticesinde baygınlık meydana gelir. Kronik etkileme karaciğer hasarına sebep oloabilir. Kloroforma alışkanlık çok sık görülen bir durumdur.
Daha fazla bilgi için:
Uçucu Maddeler Kullanımı Hakkında Yönetmelik >>>
Tetrakloretilen >>>
