Di\u015f hekimli\u011fi mesle\u011fi, hem hastalar\u0131n a\u011f\u0131z ve di\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak hem de genel olarak v\u00fccut sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli riskler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu risklerin ba\u015f\u0131nda c\u0131va, akrilik ve radyasyon gelmektedir. Bu rehberde, i\u015fyeri hekimlerinin bu riskleri tan\u0131mas\u0131, de\u011ferlendirmesi ve y\u00f6netimi konusunda pratik bilgiler sunulmas\u0131 ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Di\u015f hekimli\u011finde en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan mesleki risklerden biri c\u0131vad\u0131r. C\u0131va, hem elemental (metalik) hem de bile\u015fik formlarda bulunabilir. Di\u015f dolgular\u0131nda kullan\u0131lan amalgam, amalgam dolgular\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve c\u0131val\u0131 di\u015f protezlerinin i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda c\u0131va buhar\u0131 ve partik\u00fclleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. C\u0131va, sinir sistemi, b\u00f6brekler ve \u00fcreme sistemi \u00fczerinde toksik etkilere sahip olup, \u00f6zellikle merkezi sinir sistemi \u00fczerinde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan zararlara yol a\u00e7abilir. C\u0131va zehirlenmesinin erken belirtileri aras\u0131nda; a\u011f\u0131zda metalik tat, di\u015f etlerinde iltihaplanma, di\u015f eti kanamas\u0131, titreme, sinirlilik, huzursuzluk, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, denge bozuklu\u011fu, sersemlik hissi, haf\u0131za zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve koordinasyon bozuklu\u011fu yer al\u0131r. \u0130leri vakalarda b\u00f6brek yetmezli\u011fi ve n\u00f6rolojik hasarlar g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n
C\u0131va maruziyetinin de\u011ferlendirilmesinde biyolojik izlem temel al\u0131n\u0131r. Kan ve idrar \u00f6rneklerinde c\u0131va seviyelerinin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yap\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye’deki yasal d\u00fczenlemelere g\u00f6re, c\u0131va maruziyeti i\u00e7in belirlenen limitler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
C\u0131va zehirlenmesinin erken belirtileri; a\u011f\u0131zda metalik tat, di\u015f etlerinde iltihaplanma, di\u015f eti kanamas\u0131, titreme, sinirlilik, huzursuzluk, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, denge bozuklu\u011fu, haf\u0131za zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, koordinasyon bozuklu\u011fu, b\u00f6brek hasar\u0131d\u0131r. \u0130leri vakalarda n\u00f6rolojik hasarlar g\u00f6r\u00fclebilir. Meslek hastal\u0131\u011f\u0131 olarak bildirimde bulunmak i\u00e7in, sigortal\u0131n\u0131n i\u015ften ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren en ge\u00e7 1 y\u0131l i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan ve meslek hastal\u0131\u011f\u0131 listesinde belirtilen belirtilerin varl\u0131\u011f\u0131 gereklidir. Bildirim, “\u0130\u015f Kazas\u0131 ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirim Formu” ile SGK’ya yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Di\u015f hekimli\u011finde kullan\u0131lan akrilik rezinler, polimerizasyon s\u0131ras\u0131nda u\u00e7ucu monomerler a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Bu monomerler, solunum yoluyla veya cilt yoluyla v\u00fccuda al\u0131nabilir. Akrilik monomerler, solunum sistemi, cilt ve g\u00f6zler \u00fczerinde irritasyona neden olabilir. Alerjik reaksiyonlar ve kontakt dermatit gibi cilt sorunlar\u0131na yol a\u00e7abilir. Solunum yoluyla maruziyet ast\u0131m semptomlar\u0131n\u0131 tetikleyebilir veya ast\u0131m ataklar\u0131na neden olabilir.<\/p>\n
Akrilik monomer maruziyetinin de\u011ferlendirilmesinde, \u00f6zellikle solunum yoluyla maruziyetin takibi \u00f6nemlidir. T\u00fcrkiye’deki yasal d\u00fczenlemelere g\u00f6re akrilik monomerler i\u00e7in maruziyet s\u0131n\u0131r de\u011ferleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
Akrilik monomer maruziyetinin erken belirtileri; g\u00f6zde, burunda ve bo\u011fazda irritasyon, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, yorgunluk, halsizlik, denge bozuklu\u011fu, sersemlik hissi, ciltte k\u0131zar\u0131kl\u0131k, ka\u015f\u0131nt\u0131, kuruluk, kabarc\u0131klar ve d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerdir. Uzun s\u00fcreli ve y\u00fcksek maruziyet ast\u0131m ataklar\u0131na, kontakt dermatite ve hassasiyetin artmas\u0131na neden olabilir. Meslek hastal\u0131\u011f\u0131 olarak bildirim i\u00e7in, sigortal\u0131n\u0131n i\u015ften ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren en ge\u00e7 1 y\u0131l i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan meslek hastal\u0131\u011f\u0131 listesinde belirtilen belirtilerin varl\u0131\u011f\u0131 gereklidir. Bildirim, “\u0130\u015f Kazas\u0131 ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirim Formu” ile SGK’ya yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Di\u015f hekimli\u011finde kullan\u0131lan radyografi cihazlar\u0131, iyonize edici olmayan radyasyon yayar. Ancak, dental radyografi s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131, iyonize radyasyon olarak kabul edilir. Y\u00fcksek dozda radyasyona maruziyet, \u00f6zellikle uzun s\u00fcreli ve tekrarlayan durumlarda kanser riskini art\u0131rabilir. Dental radyografinin yo\u011fun kullan\u0131m\u0131, hem di\u015f hekimleri hem de yard\u0131mc\u0131 sa\u011fl\u0131k personeli i\u00e7in risk olu\u015fturur.<\/p>\n
Radyasyon maruziyetinin de\u011ferlendirilmesinde, radyasyon dozu \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. T\u00fcrkiye’deki yasal d\u00fczenlemelere g\u00f6re, dental radyografi i\u00e7in y\u0131ll\u0131k radyasyon dozu s\u0131n\u0131r\u0131 5 mSv (milisievert)<\/b>‘dir. Bu s\u0131n\u0131r\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 durumunda, maruziyetin kayna\u011f\u0131 belirlenmeli ve gerekli \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\nKlinik Tablo ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirimi<\/h4>\n
Radyasyona maruziyetin erken belirtileri hemen ortaya \u00e7\u0131kmayabilir. Genellikle maruziyetten birka\u00e7 saat sonra g\u00f6zlerde k\u0131zar\u0131kl\u0131k, yanma, sulanma, \u0131\u015f\u0131\u011fa hassasiyet ve bulan\u0131k g\u00f6rme gibi belirtiler ortaya \u00e7\u0131kar. Uzun s\u00fcreli ve y\u00fcksek doz maruziyetlerde katarakt, k\u00f6rl\u00fck gibi kal\u0131c\u0131 g\u00f6rme sorunlar\u0131 ve kanser riski artabilir. Meslek hastal\u0131\u011f\u0131 olarak bildirimde bulunmak i\u00e7in, sigortal\u0131n\u0131n i\u015ften ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren en ge\u00e7 1 y\u0131l i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan meslek hastal\u0131\u011f\u0131 listesinde belirtilen belirtilerin varl\u0131\u011f\u0131 gereklidir. Bildirim, “\u0130\u015f Kazas\u0131 ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirim Formu” ile SGK’ya yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Di\u015f hekimli\u011finde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in al\u0131nmas\u0131 gereken temel \u00f6nlemler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\u0130\u015fyeri hekimi, di\u015f hekimli\u011finde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu mesleki riskleri tan\u0131mal\u0131, risk de\u011ferlendirmesi yapmal\u0131 ve bu risklere y\u00f6nelik uygun \u00f6nleyici ve koruyucu tedbirleri belirlemelidir. \u0130\u015fyeri hekimi, maruziyet s\u0131n\u0131r de\u011ferlerini bilmeli, bu de\u011ferlere g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n maruziyetini de\u011ferlendirmeli ve gerekli durumlarda biyolojik izlem ve di\u011fer tetkikleri istemelidir. Meslek hastal\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesi veya tan\u0131s\u0131 durumunda, ilgili mevzuata uygun olarak SGK’ya bildirimde bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015f kazas\u0131 veya meslek hastal\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesi veya tan\u0131s\u0131 alan bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n SGK’na hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6\u011frenilmesinden sonraki \u00fc\u00e7 i\u015f g\u00fcn\u00fc i\u00e7inde bildirim yapmas\u0131 zorunludur. Bu bildirimde “\u0130\u015f Kazas\u0131 ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirim Formu” kullan\u0131l\u0131r. Meslek hastal\u0131\u011f\u0131 listesinde belirtilen hastal\u0131klar i\u00e7in y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck s\u00fcreleri dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
Risk de\u011ferlendirmesi, i\u015fyerinde bulunan t\u00fcm tehlikeleri ve bu tehlikelerden kaynaklanan riskleri belirleme s\u00fcrecidir. Di\u015f hekimli\u011finde c\u0131va, akrilik monomerleri ve radyasyon gibi ba\u015fl\u0131ca risk etkenleri belirlenmeli ve bu risklere y\u00f6nelik uygun \u00f6nleyici ve koruyucu tedbirler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu tedbirler:<\/p>\n
Bir vaka ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6ncelikle hastan\u0131n mesleki \u00f6yk\u00fcs\u00fc al\u0131nmal\u0131, fizik muayenesi yap\u0131lmal\u0131 ve gerekiyorsa ilgili tetkikler istenmelidir. C\u0131va maruziyeti \u015f\u00fcphesi olan bir hastada; kan ve idrar c\u0131va seviyeleri bak\u0131lmal\u0131, n\u00f6rolojik muayene yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Akrilik monomer maruziyeti \u015f\u00fcphesi olan bir hastada; solunum fonksiyon testleri ve kan\/idrar akrilik metabolitleri d\u00fczeyleri kontrol edilmelidir. Radyasyon maruziyeti \u015f\u00fcphesi olan bir hastada; radyasyon dozu \u00f6l\u00e7\u00fclmeli ve klinik bulgulara g\u00f6re de\u011ferlendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Di\u015f hekimli\u011finde meslek hastal\u0131klar\u0131 ve i\u015f kazalar\u0131 konusunda i\u015fverenlerin bildirim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri bulunmaktad\u0131r. \u0130\u015f kazas\u0131 veya meslek hastal\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesi veya tan\u0131s\u0131 alan bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n SGK’ya bildirimi, \u00f6\u011frenildi\u011fi tarihten itibaren 3 i\u015f g\u00fcn\u00fc i\u00e7inde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu bildirim i\u00e7in “\u0130\u015f Kazas\u0131 ve Meslek Hastal\u0131\u011f\u0131 Bildirim Formu” kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n