İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kimleri kapsar?
Hangi işyerleri İSG kapsamındadır, hangileri muaf tutulmuştur?
İşyeri hekimleri ve işverenlerin sahada en sık karşılaştığı bu soruların cevabı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 2. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
Bu yazıda, İSG Kanunu’nun kimler için geçerli olduğu, hangi işyerlerinde İSG faaliyetlerinin zorunlu olduğu ve kanun kapsamı dışında kalan istisnalar net ve sade şekilde ele alınmaktadır.
İSG Kanunu Kimler İçin Geçerlidir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu;
- Kamu ve özel sektöre ait tüm işlere ve işyerlerine,
- Bu işyerlerinin işverenleri ve işveren vekillerine,
- Çırak ve stajyerler dâhil olmak üzere tüm çalışanlara,
- İşyerinin faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. (6331 sayılı Kanun, Madde 2)
👉 Bir işyerinde çalışan sıfatı taşıyan herkes, unvanı ne olursa olsun İSG Kanunu kapsamındadır.
Çıraklar ve Stajyerler İSG Kapsamında mı?
Evet.
Kanun açık şekilde çırak ve stajyerleri çalışan tanımı içine almıştır.
- Meslek lisesi öğrencisi,
- Üniversite stajyeri,
- SGK primi başka bir kurum tarafından yatırılan stajyerler
dahi fiilen çalıştıkları işyerinde, o işyerinin çalışanı gibi değerlendirilir.
🔍 Bu ne anlama gelir?
- Risk değerlendirmesine dâhil edilirler
- İSG eğitimleri verilmelidir
- Acil durum planlarında yer alırlar
- İş kazası ve meslek hastalığı açısından korunmaları zorunludur
Bu noktada işyeri hekiminin ve işverenin sorumluluğu kesintisiz devam eder.
İSG Kanununun Uygulanmadığı Yerler (Muafiyetler)
6331 sayılı Kanun’un 2. maddesinde açıkça belirtilen istisnalar şunlardır:
İSG Kanunu Kapsamı Dışında Kalan Faaliyetler
- Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı faaliyetleri
(Ancak askerî fabrika, bakım merkezi ve dikimevleri hariçtir) - Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri
- Ev hizmetleri
- Hiçbir çalışan istihdam etmeksizin, kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üretenler
- Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan:
- işyurdu,
- eğitim,
- meslek edindirme,
- güvenlik faaliyetleri
Bu alanlar İSG Kanunu’ndan muaf tutulmuştur.
Denizyolu Taşımacılığı Artık İSG Kapsamında mı?
Evet.
Kanunun ilk hâlinde yer alan “denizyolu taşımacılığı yapan araçların uluslararası seyrüsefer hâlleri” istisnası;
-
Anayasa Mahkemesi’nin 14/05/2015 tarihli ve E:2014/177, K:2015/49 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
🔔 Güncel durum:
- Denizyolu taşımacılığı yapan araçlar,
- Uluslararası seyrüsefer hâlinde dahi
İş Sağlığı ve Güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.
Güvenlik Birimleri Tamamen Kapsam Dışı mı?
Hayır, burada kritik bir ayrım vardır:
- Askerî operasyonel faaliyetler,
- Polislik ve istihbarat görevleri kanun kapsamı dışındadır.
Ancak;
- TSK’ya ait askerî fabrikalar,
- bakım-onarım merkezleri,
- dikimevleri
gibi işçi çalıştırılan yerlerde, işveren sıfatı oluştuğundan İSG yükümlülükleri tam olarak geçerlidir.
Kendi Nam ve Hesabına Çalışanlar İçin İSG Zorunlu mu?
Hayır.
Eğer bir kişi:
- Hiçbir çalışan istihdam etmiyorsa,
- Kendi nam ve hesabına çalışıyorsa,
bu faaliyetler için İSG Kanunu uygulanmaz.
📌 Bu durumda:
- İşyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu yoktur
- İş güvenliği uzmanı zorunlu değildir
- Risk değerlendirmesi, acil durum planı, İSG eğitimi gibi evraklar aranmaz
Ancak yanına bir çalışan alındığı anda, tüm İSG yükümlülükleri başlar.
Bilgilendirme Notu:
Bu yazı, iş sağlığı ve güvenliği alanında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uygulamada tereddüt edilen durumlarda güncel mevzuat ve yargı kararları esas alınmalı, gerekli hâllerde hukuki görüş alınmalıdır.
Daha fazla işyeri hekimlerine yönelik güncel içerik ve pratik bilgi için Instagram hesabımı takip edebilirsiniz: @issagligi
