Uyku Felci, Karabasan

Üzerinize kapkara bir ağırlık çökmüş, kıpırdayamıyorsunuz. Bağırıyorsunuz ama sesiniz çıkmıyor mu? İşe halk arasında karabasan olarak bilinen bu durumun tıbbi açıklaması: Halk arasında ‘karabasan’ olarak bilinen uykudan uyanamama hali ruhsal bir sorundan kaynaklanmıyor.

Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Atilla İlhan, karabasanın bir hastalık olmadığını söyledi. Prof. İlhan, uyurgezerlerin uyku felcini yaşamadıkları için uykularında hareket ettiklerini belirtti.

Uykudan uyandınız, bilinciniz açık ama bir türlü kendinize gelemiyorsunuz. Üzerinize kapkara bir ağırlık çökmüş sanki, kalkmak istiyor ama kıpırdayamıyorsunuz. Bağırıyorsunuz ama sesiniz çıkmıyor. Tam boğulmak üzere iken son bir hamle ile silkinip gözlerinizi açtığınızda kâbus bitiyor. Halk arasında ‘karabasan’ denilen bu hale cinlerin, kötü ruhların veya psikolojik rahatsızlıkların sebep olduğu düşünülür. Sık sık bu tür uyku sorunu yaşayan kişiler de kendilerinde psikolojik bir bozukluk olduğunu sanarak üzülürler. Oysa karabasanlar, bir hastalık veya bozukluktan kaynaklanmıyor. Dünyanın her yerinde insanların aynı şekilde tarif ettiği ve tıp dilinde ‘uyku felci’ denilen bu hal, tamamen uyku sırasında gelişen fizyolojik bir durum sebebiyle oluşuyor. Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Atilla İlhan, uyku felcinin bir hastalık olmadığını, sebepleri ortadan kaldırılınca düzeleceğini söylüyor.

Karabasanlar kabuslardan farklıdır. Karabasan sırasında:

  • Sinirli ve huzursuz olabilirsiniz, uyanamayabilirsiniz ve rahatsız olabilirsiniz.
  • Çığlık atabilirsiniz ya da çılgınca konuşabilirsiniz.

İnsan uyurken belli aralıklarla REM ve NonREM denilen evreler yaşıyor. Rüyalar REM döneminde görülüyor. İnsan beyni, rüya görürken geçici olarak vücudu hareketsiz hale getiriyor yani felç ediyor. Bu sayede insan rüyasında yaptığı hareketleri gerçekte yapamıyor. Prof. Dr. Atilla İlhan, “Eğer bu felç yaşanmasa, mesela rüyasında futbol oynadığını gören kişi gerçekte de bacaklarını hareket ettirirdi. Veya gerçekte de yürür, konuşurdu. Uyurgezerliğin sebebi de bu felcin yaşanmamasıdır.” diyor. Prof. Dr. Atilla İlhan’ın verdiği bilgilere göre, uyku felci, beyin uyanıp bilinç açıldığı halde bedendeki felcin devam etmesi durumunda yaşanıyor. İnsan bedenini hareket ettirmeye, gözlerini açmaya, konuşmaya çalışıyor ama vücudu hâlâ felç olduğu için bunu başaramıyor ve korkuyor. Bu hal, kişi tekrar REM uykusuna dönmeden önce veya tamamen uyanmadan birkaç saniye veya birkaç dakika sürüyor. Nadiren çok uzun sürdüğü de oluyor.

Nasıl Teşhis Edilir?

Uzmanınız size:

  • Uyku düzeninizi
  • Kafein, alkol, ilaç kullanımınızı
  • Yeme ve egzersiz alışkanlıklarınızı
  • Zihinsel ve fiziksel durumunuzu
  • Hastalık geçmişinizi, zihinsel sağlık geçmişinizi ve aile geçmişinizi
  • Stres kaynaklarını sorabilir.

Sizinle konuştuktan sonra, doktorunuz sizi fiziksel olarak muayene eder. Laboratuar testleri için kan örneği alabilir.

Doktorunuz bir uyku merkezinde uyumanızı tavsiye edebilir. Burada, gece boyunca nefes alıp vermeniz, göz hareketleriniz, kaslarınızın tonusu, kanınızdaki oksijen seviyesi, nabzınız ve kalp ritminiz ve beyin dalgalarınız incelenir.

Uyanma ile felç halinin bitmesi gerekirken bu tarz bir irtibatsızlık yaşanmasının sebebi tam olarak bilinemiyor. İlhan, hasta hi-kâyelerine göre tespit edilen etkenleri şöyle açıklıyor: “Uyumadan önce ağır yemek veya uzun süreli açlık hali, stresli bir yaşam tarzı, çok uyumak veya az uyumak, düzensiz uyku saatleri, yanlış ve rahatsız bir yatma şekli gibi birçok etken uyku felcine sebep olabilir. Düzenli ve yeterli uyuma, stresten uzak durma, akşam yemeklerine dikkat etme gibi tedbirlerle bundan kurtulmak mümkün.”

İlhan’a göre, bazen tam uykuya dalacakken boşluğa basmış gibi hissedip ürkmek de vücudun REM dönemine geçerken aniden felç olmasıyla ilgili ve herkeste olabilir. Ancak, derin uyku sırasındaki ‘atma’ denilen bacak hareketlerine dikkat edilmesi gerekiyor. Çünkü bunların sara nöbeti olma ihtimali yüksektir.

Tedavi:

Kabus bozukluğu olan insanlar için danışmanlık ve terapi yöntemleri genellikle faydalı olur. Bazı antidepresan ve uyku ilaçları da tedaviye yardımcı olur. Ancak bazı uyku hapları bağımlılık yapabilir. Uzmanınızla birlikte kısa ve uzun süreli kullanım için doğru ilacı belirleyebilirsiniz.

Şiddet içerikli şovlar ve korku filmleri yatarken korkmaya ve kabus görmeye neden olabilir. Bu tip şovları izlemekten kaçının. Çocuğunuzu, uyuduktan bir saat sonra, kısa bir süre karşılıklı konuşmak için uyandırarak gece karabasanı görmesini engelleyebilirsiniz.

Uzmanınız size rahatlama tekniklerini, diyetinizi değiştirmenizi ve egzersizle desteklenen bir sağlıklı yaşam tarzını önerebilir. Daha dinlendirici bir uyku için uzmanınıza danışabilirisiniz.

saglikdanisma hakkında 20405 makale
Bu yazı saglikdanisma.NET editörü tarafından yayınlanmadan önce TIP DOKTORU tarafından değerlendirilmiş ve bilimsel doğruluğu onaylanmıştır. Yazı içeriğinden kaynak gösterilen kişi/kurum sorumludur. Kaynak gösterilmeden yayımlanmış yazıların içeriği ve telif haklarıyla ilgili şikayetlerinizi bize her zaman iletişim sayfasından iletebilirsiniz. Bu sitedeki yazılar kullanıcılarını bilgilendirmek için yayınlanmıştır. Rahatsızlığınızın tanısı veya tedavisi için önerilerde bulunmaz, doktorunuzun tavsiyelerinin yerine geçmez. Site kullanıcıları site kullanım koşullarını bu sayfada okumuş ve kabul etmişlerdir.

İlk yorum yapan olun

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.