Donma, soğuk nedeniyle dokuların aşırı soğuğa maruz kalması ve iskemik halde meydana gelen klinik tablodur.
Derinin gerçek donma noktası –2 ile 0 derece arasında olmasına rağmen kanlanması nedeniyle –10 derecede bile donmayabilir.
Nem, rüzgar, hareketsizlik, yağ dokusunun fazlalığı, tıkayıcı arter hastalığı, anemi, açlık nedeniyle hipoproteinemi, yüksek irtifaya bağlı anoksi ve fazla sigara içme, aşırı soğuk metallerle temas, dehidratasyon, lokal basınç donmayı artırıcı etkilerdir.
Donma olayında hücreler arasına sıvı sızar. Buz kristallerinin oluşumu sıvıyı hücre dışına çeker ve hücreleri dehidrate bırakır(kurutur). Kristallerin birbirine sürtünmesi sonucu mekanik hücre hasarı da meydana gelir. Akut donmada başlangıçta vazokonstriksiyon nedeniyle ekstremitelerin dolaşımı bozuk ve buna bağlı olarak soluktur. Vazokonstriksiyon kısa zamanda ortadan kalkmadığı takdirde küçük arter, arterioller ve terminal kapillerin endotelyumu hasara uğrar ve normal permeabilite bozulur. Trombüsler meydana gelir. Eğer iskemi şiddetli olursa doku nekrozu ve gangren gelişir. Dokuların ısınması sırasında da (tedaviye başlandığında) ikinci faz yaralanması oluşacağı için tedavide dikkatli olunmalıdır.
Donma olayında hastaların donan kısımlarındaki derinin dış tabakalarında lekeler tarzında beyaz donma bölgeleri vardır. Deri soluk ve uyuşuktur, iğnelenmeler bulunur. Donmanın derecesi arttıkça deride büller, deri soyulmaları, yanıcı ağrılar ve paresteziler ortaya çıkar. Daha ileri vakalarda nekroz ve gangren gözlenir.
Bu hastaların tedavi prensipleri;
- Hasta normal ısıda bir yere alınmalı ve eğer hafif bir donma olayı varsa hasta yavaşça ısıtılmalı ancak uzuvda tam donma varsa 38-42o C’deki su banyosu ile hemen ısıtılmalıdır,
- Büllerde açılma varsa derinin yüzeysel tabakası olduğu gibi bırakılmalı ve diğer büller patlatılmamalı,
- Hastaların donan uzuvları taşıma ve nakil sırasında yeni bir travmaya maruz bırakılmamalı,
- Parmak aralarına pamuk konmalı ve ayaklarda ödem başlamış ise ayaklar hafif elevasyona alınmalı,
- Debridman sadece küçük doku parçalarına yapılmalı, ancak skar dokusu parmak hareketlerini kısıtlıyorsa kenarlarından sınırlı inzisyonlar yapılmalı,
- Süratle tetanoz antiserumu yapılmalı,
- İnfeksiyon tespit edilirse derhal tedaviye başlanmalı,
- Antikoagulanlar faydalı olduğundan 4-6 saat ara ile 5-10 bin ünite heparin verilmeli,
- Rheomacrodex içinde vazodilatatör ilaç infüzyonu kapiller kan akımını düzenleyerek intravasküler agregasyonu önlediğinden uygulanarak doku hasarı azaltılmalı,
- Periferik dolaşımı artırmak için i.v.papaverin ve erken sempatik blokaj yapılmalı,
- Ekstremiteler ovulmak maksadı ile sıkılmamalı,
- Gangren ortaya çıkarsa cerrahi tedavi uygulanmalıdır.
81 views
No comments yet.